بررسی روند خودکشی در ایران و تأثیر بحران‌های اجتماعی بر آن

بررسی آمار و عوامل مؤثر بر خودکشی در ایران

موضوع اقدام به خودکشی یکی از معضلات اجتماعی است که در ایران نیز با آن مواجه هستیم. معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی، آقای سیدحسن موسوی چلک، تأکید می‌کند که به ازای هر فوت ناشی از خودکشی، حدود ۲۰ اقدام به خودکشی در کشور رخ می‌دهد. با این حال، آمار رسمی دقیقی از تعداد خودکشی‌ها در دسترس نیست، و بر اساس تخمین‌ها، سالانه بیش از ۴۰۰۰ نفر جان خود را از دست می‌دهند. تمرکز اصلی بر این اقدامات زمانی بیشتر می‌شود که افراد خاصی مانند پزشکان یا دانشجویان درگیر شوند، در حالی که بسیاری از موارد از سوی نزدیکان پنهان می‌ماند.

یکی از نگرانی‌های اصلی سازمان بهزیستی، عدم پیگیری منظم افرادی است که پس از اقدام به خودکشی و دریافت خدمات اولیه، به خانواده یا محل سکونت خود بازمی‌گردند؛ زیرا خطر اقدام مجدد در این گروه بالا است. به همین دلیل، «طرح ویژه خودکشی» به‌صورت پایلوت در استان‌های تهران، کرمانشاه، و ایلام که بالاترین آمار اقدام به خودکشی را دارند، اجرا می‌شود. هدف این طرح، برقراری ارتباط سازمان‌یافته و پیگیری پس از ترخیص برای اطمینان از اثربخشی مداخلات و فراهم‌سازی حمایت‌های روانی و اجتماعی تکمیلی است.

الگوهای خودکشی و عوامل مؤثر

مطالعات نشان می‌دهند که شمال غرب کشور بیشترین درگیری را در زمینه اقدام به خودکشی دارد. وضعیت کلی ایران از نظر نرخ خودکشی بالاتر از میانگین جهانی نیست، اما الگوهای سنی و جنسیتی قابل توجهی مشاهده می‌شود. به طور معمول، اقدام به خودکشی در سنین نوجوانی و جوانی بیشتر دیده می‌شود؛ زنان بیشتر اقدام می‌کنند اما میزان فوت در آن‌ها کمتر است، در حالی که مردان اگرچه کمتر اقدام می‌کنند، احتمال فوت در آن‌ها بالاتر است. عوامل مؤثر بر این اقدام چندوجهی هستند و شامل شکست‌های عاطفی یا اقتصادی، مشکلات خانوادگی، اختلالات روانی به‌ویژه افسردگی، فقدان مهارت‌های زندگی و دسترسی ناکافی به منابع حمایتی می‌باشند.

برای افراد دارای تفکر خودکشی، خطوط تلفنی رایگان ۱۴۸۰ و اورژانس اجتماعی با شماره ۱۲۳ خدمات مشاوره تخصصی ارائه می‌دهند.

بر اساس متون علمی به ازای هر یک فوت ناشی از خودکشی حدود ۲۰ اقدام به خودکشی وجود دارد.

تأثیر بحران‌های اجتماعی بر خودکشی

معاون سازمان بهزیستی تأکید کرد که بحران‌های اجتماعی بزرگ مانند حوادث دی‌ماه، تأثیر فوری بر میزان اقدام به خودکشی ندارند. آثار روانی بحران‌ها معمولاً با تأخیر بروز می‌کنند و افزایش محسوسی بلافاصله پس از وقوع حوادث گسترده مشاهده نشده است. با این حال، شدت بحران، میزان دسترسی به منابع حمایتی و مهارت‌های مقابله‌ای افراد، در بروز اقدام به خودکشی تعیین‌کننده است.

لزوم تقویت سرمایه اجتماعی

کلید اصلی پیشگیری از خودکشی و مدیریت بحران‌های روانی، تقویت سرمایه اجتماعی عنوان شده است. افزایش اعتماد عمومی، که شاخص کلیدی سرمایه اجتماعی است، مستقیماً بر مشارکت، مسئولیت‌پذیری، تاب‌آوری و سلامت کلی جامعه تأثیر می‌گذارد. حمایت دولت و حاکمیت از مردم در دوران سوگ جمعی و ارائه خدمات حمایتی، می‌تواند این اعتماد را افزایش داده و به کاهش آسیب‌های روانی کمک کند.