بحران آبی استان سمنان؛ ورشکستگی قریبالوقوع منابع زیرزمینی
مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان از کسری تجمعی ۳.۳ میلیارد مترمکعبی منابع آب زیرزمینی و ششمین سال پیاپی خشکسالی خبر داد و بر لزوم کنترل برداشتها و اجرای پروژههای تأمین آب تأکید کرد.
سمنان و ورشکستگی آبی ناشی از ششمین سال خشکسالی
استان سمنان با بحران ساختاری در مدیریت منابع آب خود دست و پنجه نرم میکند؛ بحرانی که با تداوم ششمین سال متوالی خشکسالی تشدید شده است. مدیرعامل شرکت آب منطقهای استان، حمید احسانی، اعلام کرده است که کسری تجمعی منابع آب زیرزمینی استان از مرز ۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب عبور کرده است که نشاندهنده وضعیت «ورشکستگی آبی» منطقه است. اگرچه روند افت آبخوانها در سالهای اخیر کمی کند شده، اما تراز آبی همچنان منفی است و این وضعیت آینده کشاورزی و سکونت را به شدت تهدید میکند. کاهش سطح آبهای زیرزمینی علاوه بر کاهش حجم ذخایر، مستقیماً بر کیفیت آب نیز تأثیر منفی گذاشته و چالشهای جدیدی ایجاد نموده است.
مدیریت مصرف و برخورد با تخلفات
بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرفکننده آب در استان سمنان شناسایی شده است. تمرکز اصلی مدیریت بر هوشمندسازی برداشتها و پایبندی بهرهبرداران به سهمیهبندی مندرج در پروانهها است. در راستای اجرای قوانین، برخورد با چاههای غیرمجاز با جدیت دنبال میشود و تاکنون دهها حلقه چاه غیرمجاز شناسایی و مسدود شدهاند. همچنین، پروانههای بهرهبرداری قدیمی (صادر شده در دهههای ۶۰ و ۷۰) در حال اصلاح و تعدیل بر اساس فرمولهای جدید شورای عالی آب هستند تا بتوان منابع را حفظ کرد. این اقدامات مدیریتی اگرچه ممکن است خساراتی به کشاورزان وارد آورد، اما برای جلوگیری از خشک شدن کامل آبخوانها ضروری است. در برخی نقاط، برای تأمین آب شرب ناچار به حفاری چاه تا عمق ۳۵۰ متر شدهاند.
پروژههای تأمین آب و افقهای جدید
در دو سال اخیر، تمامی پروژههای آبی استان فعال شدهاند. یکی از مهمترین این پروژهها، سد فینسک است که مجوزهای لازم را دریافت کرده و قرارداد احداث آن منعقد شده است. تکمیل این پروژه میتواند به کاهش دغدغههای تأمین آب کمک کند. برای تأمین مالی پروژهها، استفاده از ظرفیت معادن استان نیز به عنوان یک گزینه مولدسازی مطرح شده است. همچنین، ممنوعیت توسعه صنایع آببُر جدید و الزام صنایع موجود به سوق دادن مصرف خود به سمت آبهای نامتعارف طبق قانون برنامه هفتم توسعه، یکی از محورهای کلیدی راهبردی در مدیریت منابع بوده است.
«کسری تجمعی مخازن آب زیرزمینی استان سمنان اکنون به بیش از ۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب رسیده است؛ عددی که نشاندهنده ورشکستگی آبی استان است.»
«بر اساس تأکید استاندار محترم و همچنین تکالیف قانونی، استقرار صنایع آببَر جدید در استان ممنوع شده است.»
- تداوم ششمین سال خشکسالی مزمن در منطقه.
- افت شدید منابع آب زیرزمینی با کسری تجمعی بیش از ۳.۳ میلیارد مترمکعب.
- تمرکز بر اصلاح پروانههای کشاورزی و برخورد با چاههای غیرمجاز.
- فعالسازی پروژههای کلیدی مانند سد فینسک برای تأمین آب.
- ممنوعیت استقرار صنایع آببَر جدید و الزام صنایع موجود به استفاده از پساب.
در مجموع، مدیریت بحران آب سمنان نیازمند تعادل دقیق میان حفظ حیات اقتصادی کشاورزی و جلوگیری از نابودی منابع پایدار است. اجرای اسناد راهبردی شهرستانی نشان داده که با مدیریت متمرکز و قانونی، میتوان از اوج بحران آب شرب جلوگیری کرد، هرچند چالش کمیت و کیفیت منابع زیرزمینی باقی است و نیازمند سرمایهگذاری بلندمدت در پروژههای انتقال و مدیریت مصرف است.
