ضرورت مراقبت از نفس برای معرفت نفس از دیدگاه علامه حسن زاده آملی
علامه حسن زاده آملی بر اهمیت مداوم مراقبت از نفس و یاد خدا تأکید دارد. او پیادهسازی دستورات قرآن در تمام شئون زندگی را برای تکامل ضروری دانسته و تجاوز از حدود الهی را ظلم به نفس میداند.
ضرورت مراقبت کامل برای رسیدن به معرفت نفس
مرحوم علامه حسن زاده آملی بر این باور است که معرفت نفس بدون استقامت در مراقبت کامل میسر نخواهد بود. این مراقبت مستمر به معنای آن است که انسان همواره در ذکر الله و حضور معیت خداوند باشد. این حضور قلبی و ذهنی باید در تمامی شئون زندگی روزمره جاری و ساری باشد تا ظاهر و باطن انسان با اصول و دستورالعملهای مسیر تکاملی که همان قرآن کریم است، منطبق گردد. علامه آملی قرآن را چراغ راهی میداند که انسان را به استوارترین مسیر (اَقوَم) هدایت میکند. این پیادهسازی باید همچون عمل باغبان به نهال باشد که تمام مراحل رشد و شکوفایی آن را در مسیر صحیح هدایت میکند تا به بار نشیند. دین، نمایانگر مسیر تکاملی انسان و صراط مستقیم به سوی خداوند است.
پیادهسازی دستورات الهی در زندگی
دستورالعملهای قرآنی باید در متن شئونات حیاتی انسان بهصورتی عمیق پیاده شوند. این همان مسیری است که به سمت صراط الله و تکامل الی الله تعالی رهنمون میگردد. عدم پیروی از این مسیر و تجاوز از حدود الهی، به منزلهی ستم کردن به خویشتن قلمداد میشود و حرکت استکمالی فرد را متوقف میسازد. همانطور که در کلام الهی آمده است: “و مَن یَتعد حدود الله فقد ظلم نفسه” (هر کس از حدود خدا تجاوز کند، قطعاً به خویش ستم کرده است).
- مراقبت کامل؛ شرط اساسی برای دستیابی به معرفت نفس است.
- ذکر الله و حضور دائم؛ لازمهی مراقبت مستمر از سوی سالک است.
- پیروی از قرآن؛ تنها دستورالعمل مسیر تکاملی و صراط مستقیم است.
- تجاوز از حدود الهی؛ منجر به ظلم به نفس و بازماندن از حرکت استکمالی میشود.
- انطباق ظاهر و باطن؛ با اصول قرآنی در تمام عرصههای زندگی.
«یکی از امور اهمّ در وصول به معرفت نفس، استقامت در مراقبت کامل است که همواره انسان مشغول بذکر الله یعنی به به یاد او و در حضور او باشد.»
«هر که از آن تجاوز کرده است بر خویشتن ستم کرد و از سیر تکاملی انسانی و حرکت استکمالی الی الله تعالی بازماند.»
در نهایت، علامه حسن زاده آملی بر تطبیق کامل زندگی فردی و اجتماعی با موازین قرآنی تأکید دارد. این انطباق نه تنها یک تکلیف دینی، بلکه یک ضرورت برای تکامل روحی و دستیابی به شناخت حقیقی وجود خویش و در نهایت، رسیدن به مقام قرب الهی است. غفلت از این مراقبت، بزرگترین مانع بر سر راه سلوک الی الله تلقی میشود.
