خطر خشک شدن گسترده خلیج گرگان و پیامدهای زیستمحیطی آن
خلیج گرگان بیش از ۳۰ درصد مساحت خود را از دست داده و به کمتر از ۲۷۰ کیلومتر مربع رسیده است. این امر منجر به افزایش شدید گرد و غبار، پیامدهای تنفسی و نابودی اکوسیستمهای تالابی شده است.
بحران زیستمحیطی خلیج گرگان و ضرورت اقدام فوری
خلیج گرگان، که در گذشته با مساحت تقریبی ۴۰۰ کیلومتر مربع یکی از حیاتیترین اکوسیستمهای تالابی شمال کشور محسوب میشد، اکنون با خطر خشک شدن گسترده مواجه است. اطلاعات منتشر شده نشان میدهد که بیش از ۳۰ تا ۳۵ درصد از مساحت آبی این خلیج از بین رفته و پهنه آبی باقیمانده به کمتر از ۲۷۰ کیلومتر مربع کاهش یافته است. این وضعیت نیازمند اقدام فوری، پایدار و همیشگی برای لایروبی دائمی، پمپاژ آب و تضمین حقآبه این تالاب است. کارشناسان تأکید میکنند که تلاشهای مقطعی دولتهای گذشته برای لایروبی کانالهای متصل به دریای خزر، به دلیل فقدان برنامهریزی برای لایروبی مستمر، نتایج پایداری نداشته و کانالها مجدداً با گل و لای مسدود میشوند.
خشک شدن این پهنه آبی پیامدهای جدی برای منطقه داشته است. افزایش شدید گرد و غبار با میانگین ۳۵۰ میکرون بر متر مکعب در شهرهای گرگان، آققلا و بندرگز مشاهده شده که این میزان چهار برابر استاندارد سازمان جهانی بهداشت (WHO) است. این شرایط مستقیماً بر سلامت عمومی تأثیر گذاشته و منجر به افزایش ۲۵ درصدی مراجعات به بیمارستانها به دلیل بیماریهای تنفسی در سال ۱۴۰۴ شده است. علاوه بر این، تخریب زیستبومهای طبیعی خلیج، به ویژه نابودی جمعیت ماهیهای آب شیرین مانند کپور و ماهی سفید و پرندگان آبی مهاجر، ضربه بزرگی به معیشت صیادان و زنجیره غذایی منطقه وارد کرده است.
راهکارهای پیشنهادی کارشناسان و مسئولین
استاندار گلستان این مسئله را یک ضرورت اکولوژیکی و اقتصادی دانسته و بر نقش حیاتی خلیج گرگان بهعنوان موتور اقتصادی و جاذبه گردشگری تأکید کرده است. وی خواستار دخالت همیشگی دولت با تخصیص اعتبار دائمی شده تا با بازگرداندن جریان آب، نه تنها گرد و غبار کاهش یابد بلکه زیستبومهای طبیعی بازیابی شده و عملکرد کشاورزی بهبود یابد. همچنین معاون اول رئیسجمهور این موضوع را یک مسئله حیثیتی برای کشور دانسته و از برخورد شعاری با مقولاتی مانند آبخیزداری انتقاد کرده است.
- متخصصان هیدرولوژی بر اجرای طرح لایروبی پایدار و مستمر با تخصیص اعتبار سالانه و دائمی که باید در بودجه سالانه دولت چهاردهم لحاظ شود، اصرار دارند.
- اجرای طرح لایروبی دائمی میتواند منجر به ایجاد بیش از ۵۰۰ شغل مستقیم و غیرمستقیم در حوزههای محیط زیست، لایروبی و گردشگری شود.
- نجات خلیج گرگان برای جلوگیری از نابودی جنگلهای هیرکانی شمال و حفاظت از باغات و مزارع منطقه حیاتی است.
- مصوبه ۱۵ دی ماه برای استقرار دستگاه لایروب توسط سازمان بنادر و کشتیرانی تاکنون منجر به اقدام عملی ملموسی نشده است که این “ترک فعل” باید مورد پیگیری قرار گیرد.
- احیای خلیج گرگان باید در سطح ملی با همان پیگیریای که برای دریاچه ارومیه وجود دارد، دنبال شود.
به گفته استاندار گلستان: “نجات این پهنه آبی به دخالت همیشگی دولت با تخصیص اعتبار دائمی احتیاج دارد که اجرای آن نه تنها به بازگرداندن جریان آب به خلیج کمک خواهد کرد، بلکه به کاهش ۴۰ درصدی گرد و غبار، بازیابی زیستبومهای طبیعی و افزایش عملکرد کشاورزی در مناطق مجاور منجر خواهد شد.”
معاون اول رئیسجمهور در این خصوص بیان داشت: “احیای خلیج گرگان و تالاب میانکاله برای کشورمان یک موضوع حیثیتی است. خشک شدن تالابها و دریاچهها آثار منفی مختلفی از جمله آثار زیست محیطی دارد بنابراین احیای آنها باید در اولویت قرار گیرد.”
سفر رئیس جمهور به استان گلستان میتواند فرصتی حیاتی برای تصویب بودجه مورد نیاز و اجرای طرح لایروبی دائمی باشد تا از عواقب زیستمحیطی و اجتماعی فزاینده جلوگیری شود و توسعه پایدار منطقه تضمین گردد.
