ارزیابی خطر زلزله بزرگ در تهران و هشدار درباره تلفات چندصد هزار نفری
دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده زلزلهشناسی، تهران را پرریسکترین مکان ایران از نظر زلزله میداند و هشدار میدهد که زلزلهای با بزرگای بیش از ۷ میتواند منجر به تلفات چندصد هزار نفری شود. وی بر لزوم اجرای برنامه ۵ ساله برای افزایش تابآوری تأکید دارد.
تهران، کانون پرخطر بزرگترین زلزله احتمالی ایران
بر اساس اظهارات دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، شهر تهران به دلیل تراکم جمعیتی عظیم (بیش از ۱۳ میلیون نفر جمعیت روزانه) و وجود بافت فرسوده (۱۰ تا ۲۰ درصد از منطقه شهری)، به عنوان پرریسکترین مکان ایران از نظر خطر زلزله شناخته میشود. وی سناریوی وقوع زلزلهای با بزرگای بیش از ۷.۰ در تهران را یک فاجعه با تلفات احتمالی چند صد هزار نفری ارزیابی میکند. این تلفات بالا نه تنها به دلیل بزرگی لرزه، بلکه به دلیل تمرکز زیرساختهای حیاتی سیاسی و اقتصادی و همچنین دشواری دسترسی اضطراری در کوچههای باریک شهری رخ خواهد داد. زارع تأکید دارد که زلزلههای شبانه به دلیل حضور افراد در داخل منازل، مرگبارتر هستند.
مقایسه و دروس آموخته شده از زلزله بم
دکتر زارع با اشاره به زلزله ویرانگر بم در سال ۱۳۸۲ (با بزرگای ۶.۰ تا ۶.۹)، که منجر به جان باختن یکسوم جمعیت شهر شد، یادآور میشود که کوچک بودن بزرگی زلزله در مقایسه با عمق کم کانون و غیرتابآور بودن بناها، عامل اصلی فاجعه بود. وی تأکید میکند که هرچند آییننامههای لرزهای کشور بهروز شدهاند، اما تجارب اخیر (همچون زلزله ترکیه) نشان میدهد که اجرای نادرست و استفاده از مصالح بیکیفیت توسط برخی سازندگان، همچنان یک چالش جدی است. همچنین، در شهرهای بزرگ، بحرانهای ثانویه مانند آتشسوزی ناشی از نشت گاز و اختلال در شبکههای آب و برق، اغلب خطرناکتر از خود لرزش اولیه هستند.
پنج اولویت حیاتی برای افزایش تابآوری تهران
برای مقابله با این تهدید قریبالوقوع، زارع یک برنامه فشرده و ضربالاجلی ۵ ساله را برای افزایش تابآوری تهران ضروری میداند که باید دارای پشتوانه سیاسی و مالی قوی باشد. اولویتهای اصلی شامل موارد زیر است:
- کاهش تلفات انسانی: تشکیل ستاد فرماندهی واحد با اختیارات تام، تقویت سیستم هشدار سریع (Early Warning) برای اعلام هشدار چند ثانیه پیش از رسیدن امواج، و مقاومسازی فوری ساختمانهای حیاتی مانند بیمارستانها.
- مقاومسازی زیرساخت حیاتی: ایمنسازی خطوط انتقال آب و گاز (نصب شیرهای قطع خودکار) و ایجاد شبکههای ارتباطی مقاوم (ماهوارهای/رادیویی) برای امدادرسانی.
- مدیریت ساختمانهای مسکونی: ایجاد سامانه عمومی نقشه ریسک ساختمانها (با رنگبندی)، ارائه تسهیلات برای مقاومسازی ساختمانهای شخصی، و اجبار به مقاومسازی یا تخریب سازههای بسیار خطرناک.
- توانمندسازی جامعه: آموزش همگانی اجباری و سازماندهی تیمهای اولیه پاسخدهی محلهای (داوطلبانان محلی).
- تأمین مالی و حکمرانی: ایجاد صندوق ویژه تابآوری تهران با منابع پایدار و نظارت عمومی بر پیشرفت برنامهها.
«خطرناکترین مکانها در ایران نه تنها با بزرگای زلزله، بلکه با تعداد افراد و ساختمانهایی که در مسیر مستقیم آن قرار دارند، تعریف میشوند.»
زارع تأکید میکند که در تهران، “کارهای کوچک و پراکنده” فایدهای ندارد و تابآوری تنها با یک برنامه منسجم، متمرکز و با اراده سیاسی راسخ در بالاترین سطح ممکن است.
در نهایت، آمادگی برای زلزله در تهران باید با حس فوریت یک عملیات اضطراری انجام شود تا از تبعات غیرقابل تصور تأخیرها جلوگیری گردد. تمرکز بر روی تابآوری در برابر زلزله باید اولویت اصلی مدیریت شهری و ملی باشد.
