کتابفروشی بدون ویترین کودک؛ مرگ تدریجی کتابخوانی در ایران
چالشهای ترویج مطالعه در میان کودکان در ایران شامل محدودیت فضا در کتابفروشیها و کمبود منابع جذاب است؛ لزوم توجه به ویترین کتاب کودک و رویکرد نوآورانه.
چالشهای ترویج کتابخوانی کودکان در ایران
کتابخوانی در دوران کودکی نقشی حیاتی در رشد زبانی، شناختی و اجتماعی کودکان ایفا میکند. پژوهشها نشان میدهند کودکانی که از همان ابتدا با کتاب انس میگیرند، دارای مهارتهای تفکر انتقادی و خلاقیت بالاتری هستند و در مسیر تحصیل موفقیت بیشتری کسب میکنند. با این حال، در ایران، مسیر ترویج مطالعه برای این گروه سنی با موانع متعددی روبروست. یکی از مهمترین این چالشها، محدودیتهای فیزیکی فضا در کتابفروشیها و کمبود منابع متنوع و جذاب متناسب با سنین خردسالان است. مدیران و کارشناسان حوزه نشر تأکید دارند که برای نهادینه کردن فرهنگ کتابخوانی، صنعت نشر باید رویکردی جامع و نوآورانه اتخاذ کند که تمامی ارکان از خانواده و ناشر تا کتابفروشیها و نهادهای فرهنگی را درگیر سازد.
محمدتقی حقبین، مدیر کتابفروشی شفق، بر اهمیت حیاتی طراحی «ویترین کتاب کودک» به عنوان محور اصلی توسعه فرهنگ مطالعه تأکید دارد. این دیدگاه مبتنی بر الگوهای جهانی است که در آن، کتاب به بخشی طبیعی از زندگی کودک تبدیل شده است؛ برای مثال، تولید کتابهایی مانند کتابهای حمام، کتابهای پیویسی، یا حتی کتابهایی در قالب بالشت و تشک، برای ایجاد انس حسی و بصری با کتاب ضروری است. حقبین اشاره میکند که صنعت نشر جهان با بهکارگیری فناوریها و روشهای مختلف، کتابهای مخصوص سهماهه، ششماهه و سنین بالاتر را تولید میکند تا دسترسی به محتوای خواندنی برای خردسالان تسهیل شود.
کمبود فضای عرضه و نمایش جذاب کتاب
یکی از مشکلات جدی در ایران، عدم وجود فضای عرضه و ویترین مناسب برای کودکان است. کتابفروشیهای عمومی اغلب مساحت کافی برای نمایش کتابهای کودک به شیوهای جذاب ندارند. نمایش عطف کتاب، که در قفسهبندیهای استاندارد رایج است، کودک را جذب نمیکند؛ در عوض، نمایش کتابها به صورت افقی و با تمرکز بر تصاویر جذاب (نمایش سطح) امکان انتخاب بهتر و تعامل مستقیم کودک با اثر را فراهم میآورد. این فقدان ویترین اختصاصی به این معناست که کودکان حق انتخابی که در جهان امروز برایشان قائل شدهاند، به دلیل محدودیت فیزیکی، به درستی در دسترس قرار نمیگیرد.
- توسعه ویترینهای اختصاصی: تفکیک ویترینها بر اساس مقاطع سنی نوزادان، خردسالان، کودکان و نوجوانان برای تسهیل انتخاب و تعامل کودک با کتاب.
- همافزایی فناوری و فرهنگ: لزوم بهرهگیری از شرکتهای دانشبنیان برای جبران عقبماندگیها در روشهای تولید کتاب کودک و به کارگیری فناوریهای روز در صنعت نشر.
- اهمیت رویکرد حسی: تولید کتابهایی با طراحی خلاقانه (مانند کتابهای حمام یا پیویسی) برای تقویت انگیزه مطالعه از طریق تجربه حسی.
- نقش خانواده: والدین باید با روشهایی مانند نوبتخوانی، پرسش از کودک درباره محتوا و ایجاد عادت روزانه مطالعه، فرآیند یادگیری را جذاب سازند.
- حمایت دولت: توسعه تخصصی ویترینهای کتاب کودک نیازمند نگاه حمایتی دولت است که آن را در حکم سرمایهگذاری بلندمدت فرهنگی قرار دهد.
«برای توسعه فرهنگ کتابخوانی باید به گروههای سنی کودکان و نوجوانان توجه کرد؛ به همین دلیل کتابهای ویژه سهماهه، ششماهه، ۹ ماهه و سنین بالاتر با فناوریها و روشهای مختلف برای دسترسی بهتر خردسالان و کودکان تولید میشود.»
«باید بتوانیم کتابفروشیهای جذاب برای مقاطع سنی مختلف ایجاد کنیم؛ تفکیک ویترینها برای نوزادان، خردسالان، کودکان و نوجوانان، امکان انتخاب بهتر کتاب و تعامل بیشتر کودک با اثر را فراهم میآورد.»
در نهایت، غلبه بر چالشهای موجود نیازمند یک استراتژی منسجم است که بر تولید محتوای جذاب منطبق با علایق کودک، فراهم آوردن ساختارهای نمایشی نوآورانه در کتابفروشیها و پشتیبانی نهادی متمرکز باشد. تقویت این زیرساختها کلید تربیت نسلی است که به طور طبیعی به مطالعه، کنجکاوی و تفکر انتقادی روی آورند و این خود ضامن آینده فرهنگی جامعه خواهد بود.
