مسیر نوین مدیریت منابع طبیعی سمنان: از زراعت چوب تا مشارکت مردمی برای پایداری

تحول رویکرد مدیریت منابع طبیعی سمنان

استان سمنان که در کمربند خشک و نیمه‌خشک ایران قرار دارد، با چالش‌های جدی در زمینه حفاظت از منابع طبیعی، فشار بر جنگل‌های هیرکانی و تخریب مراتع مواجه است. مدیریت منابع طبیعی این استان در حال گذار از رویکردهای صرفاً حفاظتی به سمت الگوی پایدار حفاظت، تولید و اشتغال است که بر مشارکت مردمی تأکید دارد. مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان، علیرضا رهایی، بر اجرای همزمان طرح‌های متفاوتی تأکید کرده است که هدف اصلی آن‌ها ایجاد پیوندی عملی میان محیط‌زیست، اجتماع و اقتصاد پایدار است.

جزئیات طرح‌های کلیدی

یکی از مهم‌ترین اقدامات، اجرای طرح زراعت چوب در سطحی بالغ بر ۷۸۰ هکتار از اراضی مستعد استان است. این طرح با هدف کاهش فشار بر جنگل‌های طبیعی و تأمین پایدار مواد اولیه صنایع چوب اجرا می‌شود. در این راستا، از گونه‌های سریع‌الرشد مانند صنوبر، تبریزی و اکالیپتوس استفاده می‌شود و نهال این گونه‌ها به صورت رایگان در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد تا فرصت‌های شغلی و درآمد مکملی برای روستاییان ایجاد شود.

مشارکت مردمی و احیای مراتع

رویکرد مشارکتی در احیای مراتع نیز به صورت جدی دنبال شده است. دوازدهمین مرحله بذرکاری مردمی در مرتع عمومی ابرسج شاهرود با نظارت کارشناسان منابع طبیعی و با مشارکت فعال مرتعداران و همیاران طبیعت در حدود ۱۰۰ هکتار اجرا شد. هدف از این طرح، تقویت پوشش گیاهی، افزایش تنوع زیستی و کاهش فرسایش خاک است که مستقیماً با معیشت پایدار جوامع محلی مرتبط است.

بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی و بخش خصوصی

علاوه بر اقدامات زیست‌محیطی، از ظرفیت‌های قانونی برای اقتصادی‌سازی طرح‌ها استفاده شده است. امضای قرارداد واگذاری ماده ۳ قانون حفاظت و بهره‌برداری از منابع طبیعی در سطح ۷۴ هکتار با بخش خصوصی، نمونه‌ای از این رویکرد است. این اقدام نشان‌دهنده نگاهی است که حفاظت طبیعت را نه در تقابل با توسعه، بلکه در هم‌افزایی با آن تعریف می‌کند.

• اجرای زراعت چوب در ۷۸۰ هکتار اراضی مستعد استان.
• توزیع رایگان نهال گونه‌های سازگار مانند صنوبر برای حمایت از معیشت محلی.
• اجرای بذرکاری مشارکتی در حدود ۱۰۰ هکتار مرتع ابرسج با تمرکز بر گونه‌های بومی.
• واگذاری ۷۴ هکتار از عرصه‌های منابع طبیعی به بخش خصوصی از طریق ماده ۳ قانون.
• تأکید بر ضرورت حرکت سازمان از صرف آگاه‌سازی به سمت واگذاری مسئولیت حفاظت به مردم.

مدیرکل منابع طبیعی سمنان تأکید کرد: “سازمان منابع طبیعی باید از صرف آگاه‌سازی مردم عبور کرده و به سمت مشارکت فعال و واگذاری مسئولیت حفاظت به آن‌ها حرکت کند.”

وی همچنین افزود: “هر جا مردم و سرمایه اجتماعی وارد میدان شده‌اند، ماندگاری طرح‌ها و اثربخشی آن‌ها به‌مراتب افزایش یافته است.”

این اقدامات ترکیبی که از زراعت چوب تا احیای مشارکتی مراتع و مشارکت دادن بخش خصوصی را در بر می‌گیرد، الگوی جدیدی برای مدیریت منابع طبیعی استان سمنان فراهم می‌آورد تا ضمن حفظ منابع، به توسعه اقتصادی و معیشتی منطقه نیز کمک کند.