هشدار زلزله بزرگ در تهران و سناریوی تلفات چندصد هزار نفری

ارزیابی خطر زلزله بزرگ در پایتخت ایران

بر اساس شبیه‌سازی‌های جدید ارائه شده توسط پژوهشکده زلزله‌شناسی، وقوع زلزله‌ای با بزرگای ۷ در شهر تهران می‌تواند منجر به فاجعه‌ای انسانی با تلفات «چند صد هزار نفری» شود. دکتر مهدی زارع، استاد این پژوهشکده، تهران را پرریسک‌ترین نقطه ایران ارزیابی کرده است. این ریسک بالا نه تنها به بزرگای احتمالی لرزه، بلکه به عواملی همچون تراکم جمعیت (بیش از ۱۳ میلیون نفر در روز)، تمرکز زیرساخت‌های حیاتی، و میزان آسیب‌پذیری سازه‌ها بستگی دارد. زارع تأکید می‌کند که اگر زلزله‌ای در نیمه‌شب رخ دهد، تلفات به دلیل حضور غالب افراد در منازل، به مراتب بیشتر از وقوع آن در روز خواهد بود.

عوامل تشدید کننده ریسک در تهران

یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش تلفات بالقوه، وجود ۱۰ تا ۲۰ درصد بافت فرسوده در محدوده شهری تهران و اطراف آن است. کوچه‌های باریک و دسترسی دشوار برای نیروهای امدادی در این مناطق، عملیات نجات را به شدت چالش‌برانگیز می‌کند. علاوه بر تلفات مستقیم ناشی از ریزش ساختمان‌ها، پیامدهای ثانویه نیز بسیار حائز اهمیت هستند. شکست خطوط گاز می‌تواند منجر به آتش‌سوزی‌های گسترده شود و قطعی برق و اختلال در شبکه آب‌رسانی، عملیات اطفای حریق را مختل کند. سازه‌های بنایی قدیمی در معرض خطر فروپاشی کامل قرار دارند، حتی سازه‌های مدرن نیز در زلزله‌های بزرگ‌تر از ۷ ریشتر آسیب می‌بینند.

• بافت فرسوده: ۱۰ تا ۲۰ درصد از ساخت‌وسازهای تهران در بافت فرسوده قرار دارند که عامل اصلی افزایش تلفات است.
• تراکم جمعیت: حضور بیش از ۱۳ میلیون نفر در طول روز، ریسک را در صورت وقوع حادثه بالا می‌برد.
• پیامدهای ثانویه: خطر آتش‌سوزی‌های ناشی از نشت گاز و اختلال در خدمات‌رسانی نظیر آب و برق.
• پس‌لرزه‌ها: خطر پس از وقوف زلزله اصلی پایان نمی‌یابد و می‌تواند ساختمان‌های تضعیف شده را فرو ریزد.
• اهمیت زمان وقوع: زلزله‌های شبانه به دلیل حضور مردم در منازل، به مراتب مرگبارتر خواهند بود.

زارع بیان کرد: «در چنین سناریویی [زلزله با بزرگای ۷]، بسته به زمان وقوع زمین‌لرزه، پایتخت ممکن است با تلفات «چند صد هزار نفری» مواجه شود.»

وی هشدار داد: «تأخیر در برنامه‌ریزی جامع برای کاهش ریسک، می‌تواند هزینه‌های انسانی و مالی جبران‌ناپذیری برای کشور به همراه داشته باشد.»

در نهایت، این هشدار بر لزوم برنامه‌ریزی جامع و فوری برای مقاوم‌سازی سازه‌ها، مدیریت بحران و کاهش اثرات بلایای طبیعی در پایتخت تأکید دارد تا از تبدیل یک رخداد طبیعی به یک فاجعه انسانی با ابعاد گسترده جلوگیری شود.