خاطرات ناصرالدین‌شاه: به علت گرانی امسال، از اطراف قم، فقرای زیاد در این شهر جمع شده‌اند

خاطرات ناصرالدین‌شاه در سفر به قم

در یکی از خاطرات تاریخی ناصرالدین‌شاه، سفر به شهر مقدس قم به‌صورت مفصل توصیف شده است. شاهنشین با کالسکه‌اش به سمت کوه‌های علی‌آباد حرکت می‌کند و در مسیر میش و قو سفید بزرگ شکار می‌کند. در میان مناظر سنگی سیاه و تپه‌های سرخ‑سفید، او به توصیف دقیق طبیعت می‌پردازد و از فراوانی آب در رودخانه قم و حضور خوش آب‌وهوا در این ناحیه یاد می‌کند. در ادامه سفر، گرانی امسال باعث شد تا فقرای اطراف قم به شهر متمایل شوند و در جمعیت‌های بزرگ به استقبال شاه و علمای شهر بیایند. این دیدارها شامل حاجی ملاصادق، آقا حسین قمی و سایر علمای مذهبی بوده و نشانگر اهمیت اجتماعی و مذهبی شهر در آن دوران است.

توصیف مناظر و حیات وحش

• میش بزرگ و قو سفید در کوه‌های علی‌آباد شکار شد.
• برف و سنگ‌های سیاه در مسیر کالسکه دیده شد.
• رودخانه قم پرآب و شاداب توصیف شد.
• تپه‌های سرخ‑سفید و نی‌زارهای اطراف شهر مشاهده گردید.
• کاروانسرای سنگی قدیمی در مسیر سفر حضور داشت.

“به علت گرانی امسال، از اطراف هم فقرای زیاد در این شهر جمع شده‌اند.” “آبش الحمدلله تعالی زیاد بود.”

اهمیت تاریخی و اجتماعی

این خاطره نه تنها به ثبت جزئیات جغرافیایی و طبیعتی دوره قاجار کمک می‌کند، بلکه نشان می‌دهد که مشکلات اقتصادی چگونه می‌تواند جمعیت‌های محروم را به شهرهای مذهبی جذب کند. حضور علمای شهر و استقبال از شاه، نماد ارتباط نزدیک بین حاکمیت مرکزی و مراکز مذهبی بود. در پایان، ناصرالدین‌شاه به شهر داخلی ساکن نمی‌شود؛ بلکه در چادرهای موقت در نزدیکی رودخانه استراحت می‌کند و شب را در کنار مهمانان خود می‌گذراند.

در مجموع، این خاطره ترکیبی از گزارش سفرنامه‌ای، توصیف طبیعت و بازتاب‌های اجتماعی‑اقتصادی است که برای پژوهشگران تاریخ معاصر ایران منبع ارزشمندی به شمار می‌آید.