نقاشی ناصرالدین‌شاه از خود در دوران ولیعهدی

نقاشی‌های ناصرالدین‌شاه در دوران ولیعهدی

اسناد و شواهد تاریخی به‌وضوح نشان می‌دهند که ناصرالدین‌شاه قاجار از دوران کودکی و نوجوانی، علاقه فراوانی به هنر و به خصوص نقاشی داشت. این علاقه صرفاً یک سرگرمی نبود، بلکه بخشی از دوران تربیت و زندگی او به عنوان ولیعهد را تشکیل می‌داد. نقاشی‌هایی که از آن دوران باقی مانده‌اند، گواه روشنی بر استعداد هنری و همین دلبستگی وی هستند. یکی از این آثار برجسته، طرحی است که ناصرالدین‌شاه در دوران ولیعهدی خود در شهر تبریز خلق کرده است.

این نقاشی، علاوه بر ارزش هنری، از منظر تاریخی نیز بسیار حائز اهمیت است زیرا شامل توضیحاتی است که خود شاه بر روی آن نوشته تا مشخص کند چه کسانی در تصویر حضور دارند. این شیوه مستندسازی آثار هنری توسط ولیعهد، نگاهی نادر به زندگی دربار قاجار و تعاملات شاه آینده با معلمین و اطرافیانش فراهم می‌آورد.

توصیف اثر تاریخی

نقاشی مورد بحث، صحنه‌ای از درس خواندن در دوران ولیعهدی را به تصویر می‌کشد. ناصرالدین‌شاه خود را در این صحنه قرار داده و نقش افراد حاضر را مشخص نموده است. متن نوشته شده توسط ایشان روی نقاشی عبارت است از: «درس خواندن در ایام ولیعهدی ماست.» این جمله کوتاه، محیط آموزشی و مسئولیت‌های آینده او را بیان می‌کند.

در توضیحات این اثر، شخصیت‌های حاضر به شرح زیر معرفی شده‌اند:

• [نفر سمت راست]: ولیعهد (خود ناصرالدین‌شاه)
• [نفر وسط]: حاج ملا محمود معلم (معلم خصوصی او)
• [نفر سمت چپ]: میراخور (مسئول اسب‌ها و امورに関連 به سوارکاری)

این نقاشی یک سند بصری از فرآیند تعلیم و تربیت یک شاه آینده در ایران معاصر است، جایی که هنر و سیاست به طور همزمان در ساختار شخصیتی او نقش داشته‌اند.

«نقاشی‌های ناصرالدین‌شاه، به‌روشنی گواه این علاقه و استعداد هنری‌اند.»

این اشتیاق به نقاشی، بعدها در دوران پادشاهی او نیز ادامه یافت و منجر به خلق آثار متعددی شد که امروزه در موزه‌های ایران نگهداری می‌شوند و منبعی غنی برای پژوهش‌های تاریخ هنر قاجار به شمار می‌روند.

«...در توضیح آن به خود خود نوشته است: «درس خواندن در ایام ولیعهدی ماست.»»

در مجموع، این اثر کوچک نه تنها علاقه شخصی شاه به هنر را نشان می‌دهد، بلکه تصویری از سلسله مراتب آموزشی و افراد مؤثر در تربیت ولیعهد در دهه اول سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار ارائه می‌دهد.