بریکس و چالش هژمونی غرب: تغییر موازنه قدرت جهانی
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در گفتوگو با تیوی بریکس، نقش فزاینده این گروه در نظم چندقطبی جهانی، چشمانداز همکاریهای اوراسیا و اولویتهای ریاست هند در بریکس را تشریح کرد.
ارزیابی تحولات ژئوپلیتیکی و ظهور نظم چندقطبی
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در گفتوگویی با «تیوی بریکس»، تحولات ژئوپلیتیکی کنونی جهان را با محوریت نقش بریکس در شکلدهی به نظم چندقطبی تشریح کرد. وی تأکید کرد که دیگر دوران دوقطبی اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده یا دوران تکقطبی پسا فروپاشی شوروی به پایان رسیده، و جهان بهسمت چندقطبیبودن در حرکت است. این تغییر ساختاری، با افول نفوذ اقتصادی و وزن ایالات متحده که سابقاً موتور محرک اقتصاد جهانی بود، مشهود است. در مقابل، کشورهایی نظیر چین، هند، و برزیل در حال صعود هستند. همچنین در قاره آفریقا، کشورهای این قاره بهطور فزایندهای بهدنبال حفظ منابع طبیعی و توسعه صنایع داخلی خود هستند.
لاوروف اشاره کرد که غرب تمایلی به واگذاری موقعیتهای مسلط پیشین خود ندارد و تلاش برای سرکوب رقبا، بهویژه در دوران دولت ترامپ، آشکارتر شد. غرب سعی دارد نظم قدیمی مبتنی بر نقش دلار آمریکا و قواعد تعریفشده در نهادهایی همچون صندوق بینالمللی پول، بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی را حفظ کند. با این حال، زمانی که مراکز جدید رشد مانند اعضای بریکس نرخهای رشد اقتصادی قویتری کسب کردند، غرب کوشید مانع این جابهجایی شود. نرخ رشد و تولید ناخالص داخلی کشورهای بریکس بر اساس برابری قدرت خرید اکنون از مجموع کشورهای گروه هفت فراتر رفته است.
«جهان در حال بازآرایی است و این روند در بستر رقابت و کشمکش انجام میشود.»
چالشهای ژئوپلیتیکی و رویکرد روسیه
وزیر خارجه روسیه اقدامات غرب شامل تحریمهای ناعادلانه علیه شرکتهایی نظیر لوک اویل، تلاش برای کنترل همکاریهای تجاری و نظامی، و استفاده یکجانبه از زور در نقض کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد را نمونههایی از تلاش برای حفظ نظم قدیمی دانست. وی مأموریت اصلی وزارت امور خارجه روسیه را ایجاد مساعدترین شرایط خارجی برای توسعه داخلی کشور، با وجود آنچه او «جنگ جهانی علیه ما» مینامد، برشمرد. یکی از وظایف بنیادین تضمین امنیت روسیه شامل ریشهکن کردن «نازیسم» در اوکراین و تأمین حقوق مردمی است که در کریمه، دونباس و نووروسیا زندگی میکنند.
- بریکس نیازمند ایجاد معماری مالی و اقتصادی است که در معرض اقدامات غیرقانونی هیچ بازیگری در جبهه غربی قرار نگیرد.
- تلاشها برای اصلاح نهادهای برتون وودز برای برخورداری از حق رأی متناسب با وزن واقعی در اقتصاد جهانی ادامه دارد.
- ایالات متحده با تبدیل دلار به ابزار تحریم علیه «کشورهای نامطلوب» بهدنبال سلطه اقتصادی است.
- تحریمهای اعمالشده علیه روسیه، حتی پس از آنکه مسکو پیشنهاد آمریکا برای حلوفصل مسئله اوکراین را پذیرفت، نشاندهنده عدم صداقت غرب است.
اهمیت بریکس و شراکت بزرگ اوراسیایی
با توجه به عدم امکان اصلاح نهادهای قدیمی، ظهور ساختارهای جدید اجتنابناپذیر است. بریکس چارچوبی فراگیر برای همگرایی میان قارهها فراهم میکند. لاوروف بر اهمیت شراکت بزرگ اوراسیایی تأکید کرد که مبتنی بر تنوع تمدنی عظیم اوراسیا (شامل تمدنهای چینی، هندی، عربی، ایرانی و روسی) است. وی سازمانهای یورو-آتلانتیک مانند ناتو و اتحادیه اروپا را در حال نزدیک شدن به پایان کارکرد مؤثرشان دانست، بهخصوص با نادیده گرفتن اصول همکاری.
«اصول بریکس شامل برابری، گشودگی و همکاری متقابلاً سودمند است که بهطور طبیعی با اتحادیه اقتصادی اوراسیا همخوانی دارد.»
اولویتهای ریاست هند و آینده همکاریها
وی از اولویتهای اعلامشده توسط هند برای ریاست بریکس شامل «تابآوری، نوآوری، همکاری و توسعه پایدار» استقبال کرد. این اولویتها با ابتکارات روسیه در زمینه ایجاد پلتفرمهای جایگزین پرداخت و تسویه با ارزهای ملی همراستا هستند. هند همچنین بر مبارزه با تروریسم (بهویژه در افغانستان و اطراف آن)، امنیت غذایی و انرژی، و همچنین امنیت فناوریهای اطلاعات و ارتباطات تأکید دارد. روسیه علاقهمند به مشارکت فعال در تدوین قواعد هنجاری استفاده از هوش مصنوعی است تا از سلطه یکجانبه برخی کشورها در این حوزه جلوگیری شود.
در مجموع، بریکس بهعنوان سکویی برای هماهنگسازی برنامههای توسعه اقتصادی و زیرساختی در اوراسیا، آفریقا و آمریکای لاتین عمل خواهد کرد و با حضور غولهای اوراسیایی، نقشی مؤثر در چالش کشیدن هژمونی غرب ایفا مینماید.
