بیدار شدن «پایتخت خاموش خوراک»؛ اصفهان و موج جدید گردشگری

اصفهان؛ از معماری تا روایت طعم در گردشگری

اصفهان که همواره با نمادهایی چون میدان نقش جهان، پل‌های تاریخی و کاشی‌های فیروزه‌ای در ذهن‌ها ثبت شده، اکنون در آستانه تحولی بنیادین در صنعت گردشگری خود قرار دارد: حرکت به سوی گردشگری خوراک‌محور. این شهر که می‌توان آن را «پایتخت خاموش خوراک» تاریخی خواند، در تلاش است تا طعم‌ها را از یک تجربه ساده فراتر برده و به بخشی از هویت، آیین و روایت تاریخی شهر بدل کند. این رویکرد جدید، نه تنها رونق رستوران‌ها، بلکه افزایش ماندگاری گردشگر و تقویت اقتصاد محلی را هدف گرفته است. تحلیل‌های میدانی نشان می‌دهد که تقاضا برای تجربه‌های خاص خوراکی، از تورهای صبحانه سنتی تا احیای شیرینی‌های فراموش‌شده، افزایش یافته است. نکته کلیدی این است که گردشگر مدرن تنها به دنبال خوردن نیست، بلکه پرسشگر است؛ او می‌خواهد بداند غذا از کجا آمده، چه نسبتی با اقلیم دارد و چه آیینی در پس آن نهفته است. این امر، خوراک را از یک محصول مصرفی به یک «جاذبه» منحصربه‌فرد ارتقا می‌دهد.

بریانی؛ نماد هویت و فرصت اقتصادی

بدون شک، «بریانی» نماد اصلی خوراک اصفهان است و بسیاری از مسافران آن را نشانه‌ای از هویت این شهر می‌دانند. این غذا نه تنها محبوب است، بلکه یک شبکه اقتصادی و فرهنگی ریشه‌دار محسوب می‌شود. در مواجهه با چالش‌های فصلی گردشگری، بریانی می‌تواند نقش تثبیت‌کننده داشته باشد، زیرا گردشگر خوراک‌محور کمتر به فصل وابسته است. فعالان این حوزه تأکید دارند که اگرچه بریانی در شبکه‌های اجتماعی پربحث است، اما هنوز به شکل محصول گردشگری «بسته‌بندی» نشده است؛ یعنی مسیرهای مشخص، زمان‌بندی و روایت‌های راهنمایی‌شده برای تجربه آن وجود ندارد. این حوزه ظرفیت بالایی برای طراحی تورهای ویژه دارد که تاریخ غذا، مواد اولیه و تغییرات دستور پخت در طول زمان را روایت کند.

• گردشگری خوراک می‌تواند اصفهان را از یک مقصد تاریخی صرف، به یک مقصد چندبعدی و چهارفصل تبدیل کند.
• تنوع خوراک‌ها شامل شیرینی‌ها و اقلامی با قدمت صفویه و قاجار است که نیازمند مستندسازی هستند.
• بازارهای سنتی اصفهان می‌توانند از طریق ارائه چشیدن طعم‌ها ضمن خرید، ارتباط عمیق‌تری با گردشگر برقرار کنند.
• محله‌های تاریخی مانند جلفا و دردشت پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به مقاصد اختصاصی تورهای خوراکی محلی دارند.
• تمرکز بر بسته بندی مناسب محصول گردشگری خوراک، از تبدیل شدن آن به یک موج کوتاه مدت جلوگیری می‌کند.

یکی از فعالان حوزه خوراک معتقد است: «اگر مسیر خوراکی برای گردشگر تعریف شود، اگر تجربه صبحانه، ناهار، عصرانه و شبانه برای وی تعریف شود، حداقل یک شب بیشتر می‌ماند.»

الهه رضایی، پژوهشگر میراث خوراک، می‌گوید: «گردشگر امروز به دنبال چیزی است که در جای دیگر پیدا نشود. شیرینی‌هایی که پشت آن روایت باشد، خاص اصفهان باشد، با مواد اولیه بومی پخته شود، ارزش گردشگری دارد.»

میراث خوراک؛ گنجینه‌ای نیازمند ثبت و احیا

پژوهشگران تأکید می‌کنند که اصفهان گنجینه‌ای از خوراک‌ها، به‌ویژه شیرینی‌های قدیمی با دستورهای متعلق به دوره‌های صفویه و قاجار دارد. چالش اصلی در این بخش، عدم مستندسازی این دستورها است؛ با فوت اساتید قدیمی، بخشی از این حافظه خوراکی از بین خواهد رفت. گردشگری خوراک می‌تواند انگیزه‌ای قوی برای ثبت و احیای این میراث باشد. علاوه بر غذاهای اصلی، پیوند خوراک با محله‌های قدیمی یک مزیت رقابتی محسوب می‌شود. گردشگران خارجی اغلب از دیدن یک نانوایی سنتی هیجان‌زده‌تر می‌شوند زیرا احساس می‌کنند وارد زندگی واقعی مردم شده‌اند. این تورهای خوراکی با مدیریت زمان گردشگر (مانند ترکیب صبحانه در یک محله و ناهار در فضایی سنتی) می‌تواند خستگی بازدیدهای صرف از بناها را از بین ببرد و در عین حال، با تشویق خریدهای محلی، به حفظ و تقویت اقتصاد محله‌ها کمک کند. معاونت میراث‌فرهنگی اصفهان نیز بر لزوم تعریف «محصول» گردشگری خوراک، شامل مسیر، روایت، خدمات و آموزش نیروی انسانی تأکید کرده تا این پتانسیل به توسعه پایدار استان کمک کند.