سردار بی‌بی مریم بختیاری؛ نماد ایثارگری زنان ایران در خطابه معروف

نقش سردار بی‌بی مریم بختیاری در تاریخ ایران

نشست نقد و بررسی کتاب «سردار بی‌بی مریم بختیاری سردار آزادگی؛ به روایت آثار منتشر نشده» به بررسی عمیق زندگی و خدمات سردار بی‌بی مریم بختیاری، یکی از نمادهای مقاومت و آزادی‌خواهی در تاریخ معاصر ایران، اختصاص یافت. محمدرضا حقیری، نویسنده کتاب، پریچهر سلطانی‌زراسوند، بر اهمیت اسناد دست‌نخورده تاریخی برای شناخت این زن قدرتمند تأکید کرد که مرزهای جنسیت و جنگ را در هم شکست. سخنان او به طور ویژه بر خطابه‌ای تاریخی متمرکز بود که در آن زنان بختیاری با کفن بر گردن و تفنگ در دست، آمادگی خود را برای ادامه راه مردان شهید اعلام کردند. این کنش، جایگاه بی‌نظیری به زنان عشایر در عرصه دفاع از میهن بخشید.

سهیلا شهشهانی، انسان‌شناس حاضر در نشست، روش پژوهشی کتاب را «اثری مقنع» خواند و به تحلیل ساختار اجتماعی عشایری پرداخت. او اشاره کرد که در این جوامع، تفکیک میان حیطه خصوصی و عمومی کمتر وجود داشته و دختران از طریق شنیدن گفتگوهای بزرگان، توانایی‌های بالقوه‌ای کسب می‌کردند. شهشهانی همچنین به نقش زنان با عناوینی چون خاتون و بیگی در امور جنگ و قضاوت اشاره کرد و خاطره‌ای از مشاهده توانمندی زنان بختیاری در حل و فصل مسائل پزشکی در مناطق دورافتاده نقل کرد. وی همچنین به اهمیت «خلعت» به عنوان نماد حاکمیت در ساختار عشایری اشاره نمود.

اسناد جدید و مطالبات حقوقی بی‌بی مریم

پریچهر سلطانی‌زراسوند، نویسنده، از کشف سند مهمی مربوط به سال ۱۳۰۱ خبر داد؛ نامه‌ای چهار صفحه‌ای از بی‌بی مریم خطاب به مجلس شورای ملی که دادخواهی او را پس از غارت اموالش پس از مقاومت در جنگ جهانی اول نشان می‌دهد. او در این نامه می‌پرسد: «علت سکوت و بی‌اعتنایی اولیای امور چیست؟» این نشان‌دهنده مطالبه‌گری قوی او از مراجع قانونی است.

علاوه بر این، سلطانی‌زراسوند به دادخواهی بی‌بی مریم برای حقوق میراث خود از برادران اشاره کرد؛ پرسشی که او از علما و فقها پرسید: «مگر در قرآن نیامده که همه فرزندان از مایملک پدر سهمی دارند؟ پس چرا من ارث نمی‌برم؟» این اقدام در عصری که زنان از بسیاری حقوق محروم بودند، بسیار شجاعانه تلقی می‌شود.

• بی‌بی مریم در جنگ جهانی اول در مقابل نیروهای روس و انگلیس ایستاد و در دفاع از اصفهان جنگید.
• او به دلیل مقاومت در برابر بیگانگان، از امپراتوران آلمان، عثمانی و اتریش مدال دریافت کرد و هدف معرفی جهانی به عنوان زنی ضدبیگانه و استبدادستیز است.
• در تلگرافی به همسرش، بر ادامه مبارزه تا اخراج کامل بیگانگان و برقراری آزادی تأکید کرد.
• او در جوانی برای اشتغال زنان و توسعه زیرساخت‌هایی مانند راه‌آهن ابراز نگرانی می‌کرد و از واردات کالاهای لوکس انتقاد داشت.
• خطابه معروف وی به برادرش، سردار اسعد، نشان‌دهنده عزم زنان بختیاری برای دفاع از کشور بود: «اگر تمام مردان رشید بختیاری شهید شدند، تمام زن‌های بختیاری را جمع می‌کنم، کفن به گردن، تفنگ به دست، برای شکست دشمن حرکت می‌کنیم.»

«سردار بی‌بی مریم در خطابه‌ای تاریخی، مرزهای جنگ و جنسیت را شکست؛ جایی که زنان بختیاری با کفن بر گردن و تفنگ در دست، ادامه راه مردان شهید را وعده دادند.»

سلطانی‌زراسوند درباره خاطرات بی‌بی مریم گفت: «دیدم طلا جواهر زنان ایرانی را گرو گذاشته‌اند تا از خارجه چادر بیاورند... مغزم تیر کشید... اگر نخ سوزن هم از خارجه نیاید باید لباس‌هایمان را به هم بچسبانیم.»

در پایان این نشست، بر لزوم بازشناسی شخصیت‌های بزرگ زن ایران تأکید شد که نقش‌آفرینی‌های حیاتی در مقاطع حساس تاریخی مانند انقلاب مشروطه و دفاع ملی داشتند. معرفی بی‌بی مریم به عنوان یک چهره مدال‌آور و استبدادستیز، رسالتی برای نسل امروز است تا میراث این بانوان مبارز حفظ و به جهان معرفی شود.