چهار سال تغییر در مدیریت پسماند کلانشهر تهران: کاهش زبالهگردی و افزایش نظم
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران به تشریح اقدامات چهار سال اخیر در حوزه مدیریت پسماند، از جمله توسعه سامانه «نوماند» و ارتقای تفکیک از مبدأ پرداخت.
روایت چهار ساله از تحول در مدیریت پسماند تهران
مدیریت پسماند شهری همواره یکی از چالشهای اساسی کلانشهر تهران بوده و به طور مستقیم با بهداشت عمومی، محیطزیست و نظم شهری در ارتباط است. بر اساس توضیحات محسن قضاتلو، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران، دوره چهار ساله اخیر بر اصلاح ساختار و توسعه زیرساختها، به جای طرحهای مقطعی، تمرکز داشته است. هدف اصلی این رویکرد، اثرگذاری مستقیم بر کیفیت زیست شهری و رضایت شهروندان بوده است.
اقدامات شاخص زیرساختی و اجرایی
یکی از مهمترین تحولات، پیادهسازی و توسعه سامانه «نوماند» برای ارتقای تفکیک از مبدأ و ساماندهی تحویل پسماند خشک بوده که به شفافسازی تعاملات شهری کمک کرده است. در این دوره، نرخ تفکیک از مبدأ به طور میانگین هشت درصد افزایش یافته است. همچنین، احداث و بهرهبرداری از سه کارخانه MRF (در کوهک، حکیمیه و سرخهحصار) نقش تعیینکنندهای در کاهش دفن پسماند و افزایش بازیافت ایفا کرده است.
در حوزه تجهیزات، تجهیزات تخصصی خدمات شهری صددرصد افزایش یافته و از سیصد و بیست دستگاه به بیش از ششصد و پنجاه دستگاه رسیده است که این امر بر کیفیت جمعآوری و کاهش آلودگی بصری مؤثر بوده است. علاوه بر این، توسعه کارخانجات استحصال شن و ماسه از پسماندهای ساختمانی نیز با هدف کاهش دفن و بهبود وضعیت مرکز دفن دنبال شده است.
تحول در حکمرانی و مشارکت شهروندان
تغییر اساسی در مدل حکمرانی پسماند صورت گرفت؛ مدیریت از ساختار پراکنده ناحیهمحور به سمت ساختاری متمرکز و پاسخگو سوق داده شد. اصلاح نحوه واگذاری خدمات رفتوروب با تغییر کارفرمایی از مناطق به سازمان مدیریت پسماند، منجر به یکپارچگی تصمیمگیری و کاهش تعارض منافع شد، بهطوریکه تعداد پیمانکاران از صد و پنجاه و هفت به چهارده پیمان کاهش یافت.
«تغییر اصلی این دوره را باید در تغییر مدل حکمرانی پسماند جستوجو کرد؛ تغییری که فرآیند جمعآوری و مدیریت پسماند را از یک ساختار پراکنده و ناحیهمحور، به سمت مدیریتی متمرکز و پاسخگو سوق داده است.»
این اقدامات ساختاری همراه با آموزشهای هدفمند محیطزیستی باعث شد تفکیک از مبدأ به یک رفتار روزمره تبدیل شود و مشارکت فعال شهروندان افزایش یابد. همچنین، نقش شبکههای غیررسمی جمعآوری پسماند خشک کاهش یافته و سازوکارهای رسمی جایگزین آن شد.
- توسعه زیرساختهایی همچون شهرک بازیافت به عنوان محور تجمیع و پردازش اصولی.
- افزایش چشمگیر ناوگان تخصصی خدمات شهری برای بهبود فرآیند جمعآوری.
- اجرای پروژههای ماندگار در حوزه پسماندهای ساختمانی و تولید محصولات از بازیافت.
- استفاده از کاهش پیامهای سامانه ۱۳۷ به عنوان شاخص غیرمستقیم رضایت عمومی.
«مدیریت پسماند در این دوره از مرحله «طرح و بخشنامه» عبور کرده و به سمت «نهادینهسازی رفتار اجتماعی» حرکت کرده است؛ هرچند مسیر تکمیل این فرآیند همچنان ادامه دارد.»
