بمب صلحآمیز شوروی: خاموش کردن آتش با انفجار هستهای
جزئیات استفاده اتحاد جماهیر شوروی از یک دستگاه هستهای ۳۰ کیلوتنی برای خاموش کردن یک شعله گاز سوزان در میدان گازی اورتابولاق پس از ۱,۰۷۴ روز.
استفاده از انفجار هستهای برای خاموش کردن آتش گاز
در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، اتحاد جماهیر شوروی علاوه بر کاربردهای نظامی، به دنبال استفادههای صلحآمیز از انرژی هستهای بود. این تلاشها منجر به اجرای ۱۲۴ انفجار هستهای صلحآمیز (PNEs) شد که هدف آنها ایجاد مخازن آب، دسترسی به ذخایر معدنی عمیق و ایجاد حفرههای ذخیرهسازی گاز بود. با این حال، یکی از غیرمعمولترین کاربردهای سلاح هستهای برای حل یک فاجعه بیسابقه رخ داد.
در تاریخ ۱ دسامبر ۱۹۶۳، در میدان گازی اورتابولاق در ازبکستان شوروی، عملیات حفاری تصادفاً به یک مخزن گاز با فشار بسیار بالا (حدود ۳۰۰ اتمسفر) برخورد کرد. این حادثه منجر به فوران یک ستون آتش عظیم ۱۲۰ متری شد که روزانه ۱۲ میلیون متر مکعب گاز مصرف میکرد و شعله آن از صدها کیلومتری قابل مشاهده بود. تلاشهای اولیه برای خاموش کردن این آتش با روشهای معمول، از جمله پمپاژ آب و محلولهای ویژه و حتی شلیک توپخانه، تا دسامبر ۱۹۶۵ بینتیجه ماند.
راهکار هستهای آکادمیسین کلدیش
راهحل غافلگیرکننده توسط آکادمیسین مستیسلاو کلدیش، متخصص برجسته در زمینههای مهندسی هوافضا و سلاحهای هستهای، مطرح شد. او پیشنهاد داد که یک بمب حرارتی با قدرت ۳۰ کیلوتن (۱.۵ برابر قویتر از بمب ناگاساکی) در زیر زمین منفجر شود. ایده اصلی این بود که موج انفجار لایههای عظیمی از سنگ را جابجا کرده و منبع فوران گاز را در عمق بیش از ۲۴۰۰ متری خرد و مسدود کند.
عملیات اجرای این طرح که توسط کامیل مانگوشف هماهنگ شد، شامل حفر یک چاه کج به عمق حدود ۱.۵ کیلومتری در فاصله ۲۰۰ متری منبع آتش بود. یک کلاهک هستهای ویژه با سیستم خنککننده و سیستم انفجار خودکار طراحی شد و چاه پس از قرار دادن بمب با سیمان پوشیده شد تا از انتشار رادیواکتیو جلوگیری شود.
خاموشی شعله پس از سه سال
در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۱۹۶۶، بمب منفجر شد. محاسبات نشان داد که هیچ آلودگی رادیواکتیو در سطح زمین وجود ندارد. موج شوک به سرعت ستون آتش را فروکوب کرد و شعلهای که ۱۰۷۴ روز (نزدیک به سه سال) زبانه میکشید، به طور کامل خاموش شد. مانگوشف پس از فرونشستن انفجار، با غلظت بالای گرما مواجه شد بهطوری که چکمههایش در راه ذوب شدند.
کلدیش به مانگوشف گفت: “فوقالعاده بود! کار بسیار تمیزی انجام دادی، متشکرم!”
این حادثه، نمونهای افراطی اما موفق از استفاده از انرژی هستهای برای اهداف صلحآمیز بود که نشان داد در مواجهه با مشکلات عظیم، راهحلهای غیرمتعارف و جسورانه میتوانند مؤثر باشند.
- فاجعه اورتابولاق: فوران گاز با فشار بالا در ازبکستان شوروی در سال ۱۹۶۳.
- مدت زمان آتشسوزی: ۱,۰۷۴ روز سوختن مداوم گاز.
- راهکار پیشنهادی: انفجار هستهای زیرزمینی با قدرت ۳۰ کیلوتن.
- هدف انفجار: ایجاد نیروی فشاری برای بستن منبع گاز.
- نتیجه: خاموش شدن آتش در عرض چند ثانیه و عدم وجود آلودگی رادیواکتیو گزارششده در سطح.
این عملیات پیچیده، نتیجهٔ تخصص ترکیبی دانشمندانی چون کلدیش بود که دانش عمیقی در زمینههای مختلف فنی داشتند و توانستند با ریسکی محاسبهشده، یک بحران محیطی و اقتصادی بزرگ را به پایان برسانند.
