مطالعه روی راهبان بودایی نشان میدهد مراقبه فعالیت مغز را تغییر میدهد
تحقیقات جدید نشان میدهد که مراقبه یک حالت پویا و تغییر دهنده ذهن است که تمرکز، یادگیری و سلامتی را تقویت میکند، نه صرفاً توقف تفکر.
تأثیر مراقبه بر فعالیت مغزی راهبان بودایی
تحقیقات جدید بینالمللی با استفاده از تکنولوژی پیشرفته مگنتوانسفالوگرافی (MEG) نشان میدهد که مراقبه یک عمل انفعالی برای خالی کردن ذهن نیست، بلکه یک حالت پویا با فعالیت مغزی بالا است که دینامیک مغز را به طور عمیقی تغییر میدهد. این مطالعه با همکاری محققانی از دانشگاه مونترال و شورای ملی تحقیقات ایتالیا انجام شد و بر روی دوازده راهب از سنت جنگل تایلندی متمرکز بود. هدف بررسی چگونگی تأثیر دو شکل اصلی مراقبه، یعنی ساماتا (تمرکز بر یک هدف خاص مانند تنفس برای رسیدن به آرامش) و ویپاسانا (مشاهده بدون قضاوت حواس، افکار و احساسات برای وضوح ذهنی)، بر عملکرد مغز بود.
بسیاری از افراد مبتدی مراقبه را به عنوان «مغز در حالت استراحت» در نظر میگیرند، اما نتایج نشان میدهد که این عمل مکانیسمهای توجه را به طور فعال درگیر میکند. دکتر کریم جربی، یکی از نویسندگان مطالعه، توضیح میدهد که ساماتا توجه را محدود میکند، شبیه "باریک کردن پرتو چراغ قوه”، در حالی که ویپاسانا این پرتو را “گسترده تر” میکند. هر دو روش، در عین تفاوت در ماهیت تمرکزی، سازوکارهای توجه را فعال میسازند.
پیچیدگی سیگنالهای عصبی و "بحرانی بودن"
محققان چندین شاخص از جمله نوسانات عصبی و پارامترهای مرتبط با مفهوم “بحرانی بودن” (Criticality) را اندازهگیری کردند. بحرانی بودن حالتی است که سیستمها در مرز بین نظم و آشوب به طور کارآمد عمل میکنند و در علوم اعصاب، این حالت به عنوان شرایط بهینه برای پردازش اطلاعات در یک مغز سالم در نظر گرفته میشود. این حالت انعطافپذیری لازم برای انطباق سریع با موقعیتهای جدید را فراهم میکند، برخلاف مغزی که دچار بیانعطافی یا آشوب بیش از حد (مانند صرع) باشد.
نتایج منتشر شده در مجله Neuroscience of Consciousness بیانگر آن است که هر دو نوع مراقبه، پیچیدگی سیگنالهای مغزی را نسبت به حالت استراحت افزایش میدهند. این بدان معناست که مغز در طول مراقبه در یک حالت غنی از اطلاعات قرار دارد. یافتههای برجسته نشان داد که اگرچه هر دو روش پیچیدگی مغز را افزایش میدهند، اما این کار را از طریق پیکربندیهای دینامیکی متفاوتی انجام میدهند:
- ساماتا: حالتی متمرکزتر و پایدارتر ایجاد میکند.
- ویپاسانا: فرد را به توازن بین ثبات و انعطافپذیری نزدیکتر میسازد.
"از آنجایی که مراقبه یک حالت فعال است که فرآیندهای توجهی را درگیر میکند، بر چندین جنبه از عملکرد مغز تأثیر میگذارد و منجر به بهبود سلامتی و کاهش استرس و علائم اضطراب و افسردگی میشود." - دکتر کریم جربی
این تغییرات دینامیکی در ساختار مغز، که با نزدیک شدن به حالت بحرانی متعادل میشود، به طور کلی کارایی مغز در پردازش، یادگیری و پاسخگویی را بهینه میسازد. این مطالعه با ادغام سنت هزاران ساله مراقبه با تکنولوژی پیشرفته، تصویری دقیق از تغییرات فعالیت عصبی در طول این تمرینات ارائه میدهد.
"این ترکیب منحصر به فرد به ما اجازه داد تا با دقتی بیسابقه مستند کنیم که در مغز در حال مدیتیشن چه اتفاقی میافتد." - دکتر کریم جربی
