چه کسی کنترل اینترنت را در دست دارد؟ از خاموشیها تا حاکمیت دیجیتال
بررسی موضوع کنترل اینترنت، ابزارهای جاسوسی پیامرسانها و ابعاد مختلف حکمرانی دیجیتال در ایران.
کنترل اینترنت و حکمرانی دیجیتال
در عصر حاضر که زیرساختهای ارتباطی نقش حیاتی در زندگی اجتماعی، اقتصادی و سیاسی افراد ایفا میکنند، پرسش درباره اینکه چه نهادهایی کنترل و مدیریت اینترنت را در دست دارند، اهمیت ویژهای یافته است. این موضوع تنها به مسائل فنی مربوط نمیشود، بلکه جنبههای گستردهتری از حاکمیت دیجیتال، سانسور، و دسترسی آزاد به اطلاعات را در بر میگیرد. یکی از نمودهای بارز این کنترل، پدیده خاموشیهای سراسری اینترنت است که تأثیرات عمیقی بر کسبوکارهای آنلاین، آموزش و ارتباطات عمومی میگذارد. این خاموشیها اغلب به عنوان ابزاری برای کنترل اجتماعی یا جلوگیری از سازماندهی اعتراضات مورد بحث قرار میگیرند.
تحولات اخیر در فضای مجازی نشان میدهد که دولتها و نهادهای نظارتی به دنبال اعمال نفوذ بیشتری بر جریان اطلاعات هستند. این تلاشها شامل وضع قوانین جدید برای پلتفرمهای داخلی و خارجی، و همچنین افزایش نظارت بر ترافیک دادهها است. در این میان، پیامرسانهای خارجی به یکی از محورهای اصلی بحثهای امنیتی و اجتماعی تبدیل شدهاند.
ابعاد نظارتی پیامرسانهای خارجی
مسئله امنیت و حفظ حریم خصوصی در پیامرسانهای خارجی همواره محل توجه بوده است. دادههای منتشر شده، مانند نظرسنجیهای عمومی، نشان میدهد که بخش بزرگی از جامعه نسبت به این پلتفرمها دیدگاهی مبتنی بر سوءظن دارند. به عنوان مثال، نتایج برخی نظرسنجیها حاکی از آن است که درصد قابل توجهی از مردم، این ابزارهای ارتباطی را نه تنها ابزاری برای ارتباط، بلکه “ابزار جاسوسی” میدانند. این دیدگاه بر نگرانیهای موجود درباره نفوذ اطلاعات و حریم خصوصی تأکید میکند و زمینهساز حمایت از حرکت به سمت شبکههای ملی اطلاعات و پلتفرمهای داخلی میشود، جایی که دولت ادعای کنترل و نظارت بیشتری بر دادهها دارد.
چالشهای حاکمیت دیجیتال
حاکمیت دیجیتال مفهومی چند وجهی است که شامل قوانین، استانداردها و رویههایی است که بر نحوه استفاده از فناوریهای اطلاعات و ارتباطات (ICT) حاکم است. در سطح ملی، تلاش برای ایجاد یک فضای سایبری ملی با هدف تقویت امنیت و استقلال دیجیتال صورت میگیرد. این امر اغلب با تلاش برای محدود کردن دسترسی به منابع خارجی و تمرکز بر توسعه زیرساختهای بومی همراه است.
«کنترل اینترنت دیگر صرفاً محدود به مدیریت پهنای باند نیست؛ بلکه شامل کنترل روایتها و شکلدهی به افکار عمومی در بستر فضای مجازی است.»
این دوره شاهد افزایش تلاشها برای مدیریت محتوا و اعمال فیلترینگهای هدفمند بودهایم که هدف اعلام شده آنها مقابله با تهدیدات امنیتی و اخلاقی اعلام میشود، اما در عمل، دسترسی آزاد به اطلاعات را محدود میکند.
- خاموشیهای اینترنت: ابزاری برای کنترل موقت یا سراسری دسترسی به شبکه جهانی.
- ملیسازی زیرساختها: تلاش برای کاهش وابستگی به زیرساختهای خارجی و برقراری یک شبکه ملی اطلاعات.
- پیامرسانها: محل تلاقی امنیت ملی و آزادی ارتباطات؛ نگرانی از جاسوسی از طریق پلتفرمهای خارجی.
- قانونگذاری در فضای مجازی: تلاش برای تدوین چارچوبهایی که بر عملکرد پلتفرمها و رفتارهای کاربران حاکم باشد.
- دیدگاه عمومی: تأثیرپذیری بخشی از جامعه از تبلیغات رسمی مبنی بر جاسوسی بودن ابزارهای خارجی.
«وابستگی بیش از حد به زیرساختهای ارتباطی خارجی میتواند در زمان بحرانها به آسیبپذیریهای استراتژیک تبدیل شود و لزوم تسریع در استقلال دیجیتال را گوشزد کند.»
در نهایت، کنترل اینترنت یک نبرد مداوم بین نیاز به امنیت ملی، حفظ نظم عمومی از نگاه حاکمیت، و حق کاربران برای دسترسی آزاد و بدون سانسور به اطلاعات است. نتایج نظرسنجیها نشان میدهد که بخشی از جامعه با سیاستهای کنترلی همسو است، در حالی که فضای غیرمتمرکز اینترنت همواره در برابر تلاشهای متمرکز برای اعمال حاکمیت مقاومت میکند.
