پایان معاهدات هستهای روسیه و آمریکا: جهان بدون پیمان «نیو استارت»
آخرین توافق روسیه و ایالات متحده در خصوص ثبات استراتژیک، پیمان کاهش تسلیحات هستهای جدید (نیو استارت) در تاریخ ۵ فوریه منقضی شد و جهان را بدون محدودیتهای اجباری بر زرادخانههای استراتژیک دو قدرت هستهای باقی گذاشت.
انقضای پیمان «نیو استارت» و خلأ نظارت هستهای
پیمان نیو استارت (New START)، آخرین توافقنامه میان روسیه و ایالات متحده در زمینه ثبات استراتژیک، در تاریخ ۵ فوریه منقضی شد. این امر برای اولین بار در نیم قرن گذشته، جهان را بدون هیچگونه محدودیت اجباری بر زرادخانههای استراتژیک دو کشور اصلی دارنده سلاحهای هستهای، یعنی روسیه و ایالات متحده، قرار داد. این توافقنامه که در سال ۲۰۱۱ اجرایی شد، جایگزین پیمانهای کاهش سلاحهای استراتژیک سال ۱۹۹۱ و پیمان کاهش تسلیحات تهاجمی استراتژیک (SORT) سال ۲۰۰۲ بود و در سال ۲۰۲۱ به مدت پنج سال دیگر تمدید شد. پیمان نیو استارت محدودیتهای کلیدی را اعمال میکرد: حداکثر ۷۰۰ فروند موشک بالستیک قارهپیما (ICBM)، موشکهای بالستیک پرتابشده از زیردریایی (SLBM) و بمبافکنهای سنگین مستقر، ۱۵۵۰ کلاهک هستهای، و ۸۰۰ پرتابگر مستقر و غیرمستقر. همچنین، این پیمان شامل یک سیستم بازرسی و اطلاعرسانی متقابل بود که به عنوان یک عنصر اعتماد تلقی میشد و امکان نظارت بر وضعیت زرادخانهها را فراهم میکرد.
اقدامات یکجانبه و بیاعتمادی متقابل
مسکو مکرراً اشاره کرده است که واشنگتن مسیر برچیدن معماری کنترل تسلیحات جهانی را در پیش گرفته است؛ خروج آمریکا از پیمان ABM در سال ۲۰۰۲، پیمان INF در ۲۰۱۹، و پیمان آسمان باز در ۲۰۲۰، نمونههایی از این رویکرد بود. روسیه در اوت ۲۰۲۲ به دلیل آنچه که تلاش مداوم واشنگتن برای تحمیل فعالیتهای بازرسی یکجانبه عنوان کرد، تأسیسات خود را به طور موقت برای بازرسیهای نیو استارت بست. در فوریه ۲۰۲۳، رئیسجمهور پوتین تعلیق مشارکت روسیه در این پیمان را اعلام کرد، اگرچه خروج رسمی صورت نگرفت. روسیه تأکید دارد که برای از سرگیری مذاکرات باید مشخص شود که زرادخانههای قدرتهای هستهای دیگر ناتو، یعنی بریتانیا و فرانسه، چگونه محاسبه خواهند شد. روسیه ابراز امیدواری کرده است که ایالات متحده با کنار گذاشتن رویکرد خصمانه خود، اراده سیاسی برای بازگشت به مسیر کاهش تنش را نشان دهد.
- محدودیتهای کلیدی: پیمان نیو استارت بر محدود کردن تعداد کلاهکها و سامانههای حمل آن بین دو قدرت هستهای تمرکز داشت.
- نظام نظارت: تبادل اطلاعات و بازرسیهای متقابل، رکن اصلی حفظ شفافیت در این توافق بود.
- عدم پاسخگویی آمریکا: روسیه بارها پیشنهاد تمدید محدودیتهای کمی پیمان برای یک سال دیگر را مطرح کرد، اما پاسخی رسمی از واشنگتن دریافت نکرد.
- تأثیرات منطقهای: انقضای توافقنامه، وضعیت جهانی را شکنندهتر کرده و خطر سوءمحاسبه را افزایش میدهد.
- موضع روسیه: مسکو اعلام کرده است که وارد مسابقه تسلیحاتی نخواهد شد، اما امنیت خود را حتی بدون این توافقنامه حفظ خواهد کرد و بر مدرنسازی زرادخانه خود تأکید دارد.
دیمیتری مدودف، رئیسجمهور سابق روسیه، این توافقنامه را «عنصری از اعتماد» خواند که اکنون با انقضای آن، «باید همه را نگران کند.»
به گفته سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه: «اگر برخی افراد داغ مزاج این تصور غلط را داشته باشند که ما دچار لغزش میشویم، تسلیم تحریکات میشویم و وارد مسابقه تسلیحاتی میشویم - به شما اطمینان میدهم که این اتفاق نخواهد افتاد.»
با وجود این، روسیه اذعان دارد که شرایط جهانی پس از انقضای نیو استارت دشوارتر خواهد شد. با این حال، مقامات روس تأکید دارند که برنامه مدرنسازی تسلیحات هستهای روسیه پیشرفته است و این کشور میتواند امنیت خود را تضمین کند. عدم دریافت پاسخ رسمی از سوی ایالات متحده به ابتکارات روسیه، توسط دیپلماتهای روس به عنوان یک موضعگیری عمدی تلقی شده است و توپ در زمین آمریکا قرار دارد تا در صورت تمایل به احیای گفتگوها، تغییر اساسی در سیاست خارجی خود نسبت به مسکو اعمال کند.
