بازگشت احتمالی داعش به شرق سوریه پس از فرار زندانیان
گزارشهایی از فرار زندانیان داعش در پی تغییر موازنه قدرت در شرق سوریه، بار دیگر احتمال فعال شدن مجدد این گروه تروریستی را مطرح کرده است.
بازگشت احتمالی داعش به شرق سوریه پس از فرار زندانیان
پس از عقبنشینی نیروهای قسد در برابر ارتش سوریه در شرق سوریه و تغییر موازنه قدرت، گزارشهایی مبنی بر فرار تعدادی از زندانیان داعش منتشر شده است. این مسئله نگرانیهایی را درباره فعال شدن مجدد این گروه تروریستی در منطقه ایجاد کرده است. بیشترین تعداد زندانیان داعش، شامل عناصر عملیاتی و خانوادههای آنها، در مناطقی مانند رقه، جنوب حسکه و بخشهایی از دیرالزور که تحت کنترل قسد بود، نگهداری میشدند. با تحولات اخیر و جابجایی کنترل این مناطق، دیده شده است که بخشی از این افراد موفق به فرار شدهاند. با توجه به سابقه داعش در بازیابی تدریجی توان خود، این فرار اهمیت راهبردی دارد.
مقصد نخست: بازتولید تهدید در شرق سوریه
محتملترین مقصد عناصر فراری، شرق سوریه است. این مناطق هنوز از زیرساختهای حداقلی برای بقای داعش برخوردارند. از سال ۲۰۲۰ به بعد، عملیاتهای منتسب به داعش در شرق سوریه نشان میدهد که این گروه ساختار موسوم به “خلایا نائمة” یا هستههای خفته را حفظ کرده است. این شبکهها در شرایط عادی غیرفعال بوده و در زمان لزوم فعال میشوند تا عملیات انجام دهند و سپس در جغرافیای بیابانی منطقه پنهان شوند. کارکرد اصلی این هستهها، پناه دادن به عناصر فراری، تأمین مأوا و کمک به بازسازی توان عملیاتی آنها است. از این رو، شرق سوریه بستر طبیعی برای احیای تدریجی داعش محسوب میشود.
عامل بیعت قبیلهای و تأثیر ساختار اجتماعی
در کنار ظرفیتهای عملیاتی، مؤلفه اجتماعی حائز اهمیت است. داعش همواره مدعی وفاداری بخشی از قبایل عرب شرق سوریه به بیعت خود با خلافت برآمده از سال ۲۰۱۴ بوده است. از دیدگاه داعش، این بیعت پس از مرگ ابوبکر بغدادی به جانشینان او منتقل شده است و آنها بر این باورند که همچنان دارای یک پایگاه اجتماعی بالقوه در میان برخی قبایل منطقه هستند که میتواند در شرایط بیثباتی امنیتی بهعنوان پشتوانه پنهان عمل کند.
سناریوی ورود به عراق و ابهام در آمار
سناریوی دوم شامل ورود بخشی از عناصر فراری به عراق است. انتقال زندانیان داعشی از سوریه به عراق در دو سال اخیر تحت مدیریت ایالات متحده انجام میشود. با این وجود، نبود آمار شفاف و اولیه از این انتقالها و نیز تعداد دقیق فراریان، ابهامات جدی ایجاد کرده است. برخی برآوردهای مستقل، تعداد عناصر فراری یا واردشده به عراق را سهرقمی میدانند، که میتواند پیامدهای امنیتی مشخصی برای این کشور در میانمدت به همراه داشته باشد.
شواهد موجود نشان میدهد که مقصد اصلی عناصر فراری داعش، همچنان شرق سوریه است؛ جغرافیایی که این گروه در آن هستههای خفته، ظرفیت اجتماعی و تجربه عملیاتی لازم برای بازیابی تدریجی را حفظ کرده است.
احتمال انتقال به قلمون غربی (سناریوی نظری)
احتمال سومی نیز بهصورت نظری مطرح شده است: انتقال توافقی بخشی از عناصر داعش به غرب سوریه و استقرار آنها در رشتهکوههای قلمون غربی. این سناریو میتواند در چارچوب برخی ملاحظات امنیتی، منافعی برای برخی بازیگران ایجاد کند، اما تاکنون هیچ نشانه میدانی معتبری برای تأیید این فرضیه وجود ندارد و این گزینه صرفاً در حد یک احتمال نظری باقی میماند.
در نهایت، احیای توان عملیاتی داعش مستلزم جذب دوباره عناصر فراری به شبکههای فعال در مناطق شرقی سوریه و استفاده از ظرفیتهای اجتماعی باقیمانده است. تحولات امنیتی اخیر در این منطقه زمینه مناسبی برای این گروه فراهم کرده است.
