نشست مواد معدنی حیاتی ترامپ: چه کسانی شرکت کردند و چه مسائلی در میان است؟

نشست مواد معدنی حیاتی برای کاهش وابستگی به چین

ایالات متحده میزبان وزیرانی از ده‌ها کشور در کنفرانسی با محوریت مواد معدنی حیاتی است. هدف اصلی این نشست، تقویت و متنوع‌سازی ذخایر این مواد است که برای صنایع دفاعی و توسعه هوش مصنوعی ضروری هستند. در صدر دستور کار، مسئله تعیین حداقل قیمت برای این مواد قرار دارد، هرچند گزارش‌ها حاکی از عقب‌نشینی ایالات متحده از این پیشنهاد است. رئیس‌جمهور وقت آمریکا، دونالد ترامپ، در این راستا از راه‌اندازی ذخیره استراتژیک مواد معدنی تحت عنوان "Project Vault" خبر داد که با سرمایه‌گذاری خصوصی و وام بانک صادرات-واردات آمریکا تأمین مالی می‌شود.

این نشست، اولین جلسه از نوع خود است که با هدف ایجاد ائتلاف‌هایی برای مقابله با کنترل چین بر زنجیره‌های تأمین مواد معدنی حیاتی در سطح جهان برگزار می‌شود. در حال حاضر، چین بر بخش عمده‌ای از مواد معدنی کمیاب جهان، از جمله فلزاتی که در ساخت تلفن‌های هوشمند تا جت‌های جنگنده استفاده می‌شوند، سلطه دارد. چین ۶۰ درصد از ذخایر این مواد و ۹۰ درصد از فرآوری عرضه جهانی را در اختیار دارد.

موضوعات و مناقشات کلیدی نشست

کشورهای شرکت‌کننده در این نشست، که بیش از ۵۰ هیئت از جمله کشورهای گروه هفت (G7)، اتحادیه اروپا، استرالیا و نیوزیلند را شامل می‌شود، به بررسی تعیین یک کف قیمتی (Price Floor) برای مواد معدنی خواهند پرداخت. طرفداران این اقدام معتقدند که این امر ریسک‌ها را برای سرمایه‌گذاران کاهش داده و از تسلط بازیگران بزرگ با قیمت‌گذاری پایین جلوگیری می‌کند. با این حال، دولت آمریکا تمایل کمتری به تضمین چنین قیمتی نشان داده که بر بازارهای جهانی، به ویژه استرالیا، تأثیر گذاشته است.

یکی دیگر از اهداف آمریکا، سوق دادن کشورهای همکار به سمت امضای توافق‌نامه‌های معدنی است که به شرکت‌های آمریکایی دسترسی ترجیحی به ذخایر مواد معدنی بدهد. همچنین، تمرکز بر بازآرایی زنجیره‌های تأمین مواد معدنی حیاتی به سمت خاک آمریکا و سرزمین‌های متحدین خواهد بود، اگرچه کارشناسان معتقدند به دلیل ظرفیت پردازش محدود آمریکا، پیشرفت واقعی در این زمینه زمان‌بر است.

«ایالات متحده احتمالاً کشورهای شریک را تحت فشار قرار خواهد داد تا توافق‌نامه‌های معدنی امضا کنند که طبق آن‌ها شرکت‌های آمریکایی به دسترسی ترجیحی یا حداقل دسترسی به ذخایر معدنی دست یابند.»

اهمیت مواد معدنی حیاتی و سلطه چین

مواد معدنی حیاتی شامل عناصر غیرسوختی هستند که در ساخت باتری‌ها، مدارهای مجتمع (Semiconductors)، سیم‌کشی و تجهیزات نظامی کاربرد دارند. برای بسیاری از این مواد، از جمله ۱۲ مورد که آمریکا به طور کامل به واردات وابسته است، زنجیره تأمین آسیب‌پذیر است. فلزات کمیاب (Rare Earth Elements) که شامل ۱۵ لانتانید، اسکاندیم و ایتریوم هستند، به دلیل خواص مغناطیسی ویژه برای تولید آهنرباهای دائمی مورد نیاز در خودروهای برقی و تجهیزات پزشکی حیاتی‌اند.

چین اکنون با کنترل تقریباً کامل بر پردازش این فلزات، از قدرت چانه‌زنی بالایی برخوردار است. نگرانی‌ها در غرب از بابت دسترسی به این مواد در حالی افزایش یافته که استرالیا و سایر کشورها مانند ژاپن، کره جنوبی و اتحادیه اروپا نیز اقداماتی مانند ایجاد ذخایر استراتژیک (Stockpiling) و توسعه ظرفیت‌های پردازشی خود را آغاز کرده‌اند تا امنیت منابع خود را تضمین کنند.

«چین دارای ذخایر فلزات کمیاب بیشتری است و همچنین یک ‘شبه انحصار’ در زمینه فناوری‌های پردازش آن‌ها به دست آورده است.»

این نشست نشان‌دهنده تلاش غرب برای نفوذ در ساختار زنجیره تأمین جهانی است که طی دهه‌های اخیر تحت سلطه پکن قرار گرفته است.