سیاست‌های ترامپ و تأثیر آن بر اجلاس اتحادیه آفریقا: محور بحث رهبران قاره

سیاست‌های ترامپ؛ سنگ محک اجلاس اتحادیه آفریقا

نشست سالانه اتحادیه آفریقا با حضور نمایندگان ۵۵ کشور عضو، تحت سایه سنگین سیاست‌های دولت دونالد ترامپ در ایالات متحده برگزار می‌شود. با وجود غیبت ترامپ در این اجلاس، تأثیر اقدامات او بر مسائل حیاتی قاره آفریقا، از جمله تعرفه‌ها، کمک‌های خارجی و مهاجرت، محور اصلی نگرانی‌ها و مذاکرات رهبران آفریقایی است. کارلوس لوپز، استاد دانشگاه کیپ‌تاون، اشاره می‌کند که سیاست‌های اخیر آمریکا فضایی از عدم قطعیت را ایجاد کرده و باعث شده است که رهبران آفریقایی از تعامل چندجانبه گسترده فاصله بگیرند و به سمت یک رویکرد معاملاتی متمرکز بر امنیت و قراردادها حرکت کنند. این وضعیت، رهبران را وادار به تقویت روابط با چین، کشورهای خلیج فارس، اروپا و نهادهای درون‌قاره‌ای کرده تا از وابستگی شدید به یک شریک واحد جلوگیری شود.

یکی از مهم‌ترین تحولات، لغو برنامه USAID توسط دولت ترامپ و کاهش میلیاردها دلار از برنامه‌های کمک‌رسانی به آفریقا است. این کشور منبع حدود ۲۶ درصد از کمک‌های خارجی قاره بود. استادان دانشگاه هشدار می‌دهند که این کاهش‌ها تأثیرات مخربی بر بهداشت جهانی، به ویژه بودجه‌بندی سلامت آفریقا داشته و می‌تواند منجر به مرگ و میرهای قابل توجهی شود. توقف بودجه‌ها بر برنامه‌هایی مانند PEPFAR (طرح اضطراری رئیس‌جمهوری برای کمک به ایدز)، که نقشی حیاتی در نجات جان میلیون‌ها نفر داشته، سایه افکنده است. در مقابل، دولت ترامپ مدلی جدید به نام “استراتژی سلامت جهانی اول آمریکا” را با توافق‌نامه‌های دوجانبه جایگزین کرده است که منتقدان آن را مستعد فشارهای معاملاتی و فساد می‌دانند.

تعرفه‌ها و ابهامات تجاری

علاوه بر کمک‌ها، سیاست‌های تعرفه‌ای ترامپ نیز تأثیر گسترده‌ای بر اقتصادهای محلی داشته است. اعمال تعرفه‌های گمرکی متفاوت و گاهاً بالا، به‌ویژه بر کشورهایی با صنایع صادراتی تخصصی مانند لسوتو (صنعت پوشاک) و ماداگاسکار (صادرات وانیل)، آسیب‌پذیری آن‌ها را آشکار ساخت. اگرچه تمدید موقت قانون رشد و فرصت آفریقا (AGOA) کمی تسکین دهنده بود، اما محدودیت زمانی آن تا پایان سال ۲۰۲۶ نگرانی‌ها را باقی نگه داشته است. همچنین، توقف صدور ویزا برای ۷۵ کشور، که تقریباً نیمی از اعضای اتحادیه آفریقا را در بر می‌گیرد، تنش‌های بیشتری ایجاد کرده است.

• رهبران آفریقایی در تلاش برای حفظ “ابهام استراتژیک” در تعامل با واشنگتن هستند.
• تمرکز بر تغییر پارادایم از “کمک خارجی” به “سرمایه‌گذاری و رشد” مبتنی بر روابط دوجانبه.
• نگرانی جدی از تأثیر توقف کمک‌های بهداشتی آمریکا بر مقابله با ایدز و سوءتغذیه.
• کشورها در حال متنوع‌سازی شرکای خود (چین، اروپا، کشورهای حوزه خلیج فارس) برای جلوگیری از وابستگی.
• تأکید بر حقوق بین‌الملل و چندجانبه‌گرایی به عنوان پاسخی ظریف به رویکرد یک‌جانبه‌گرایانه آمریکا.

به گفته اوریستو بنی‌یرا، استاد دانشگاه آفریقای جنوبی، “ترامپ مانند فیل در اتاق خواهد بود”؛ رهبران آفریقا حتی در غیاب او نیز حضورش را درک می‌کنند.

لوپز معتقد است که اجلاس احتمالاً شامل “زبان ظریف اما گزنده در تأکید بر حقوق بین‌الملل، چندجانبه‌گرایی و ثبات” خواهد بود، به ویژه با توجه به مواضع آفریقا در قبال مسائل جهانی مانند جنگ غزه و ونزوئلا.

در نهایت، این اجلاس نمایانگر تلاشی گسترده از سوی کشورهای آفریقایی برای دست‌یابی به استقلال استراتژیک در مواجهه با فشارهای غیرقابل پیش‌بینی واشنگتن است. آن‌ها می‌خواهند نشان دهند که مشارکت باید متقابل، قابل پیش‌بینی و همراه با احترام باشد تا دوام بیاورد، در حالی که همزمان به دنبال مدیریت روابط با قدرت‌های نوظهور جهانی نیز هستند.