خاطرات میلسپو: اخطار سفارت آمریکا به تشویق همکاران برای ترک ایران

خاطرات میلسپو درباره بحران مأموریت مالی در ایران

این بخش از خاطرات آرتور میلسپو، کارشناس مالی آمریکایی که بین سال‌های ۱۹۲۲-۱۹۲۷ و ۱۹۴۲-۱۹۴۵ برای اصلاح مالیه در استخدام دولت ایران بود، بر بخشی حساس از مأموریت خود تمرکز دارد. در تاریخ ۱۳ فوریه، میلسپو پیامی دریافت کرد که نشان می‌داد وزارت خارجه آمریکا قصد ندارد در برابر وضعیت پیش‌آمده اقدامی انجام دهد. در پی این دریافت، وی تاریخ استعفای خود را برای دو روز بعد تعیین کرد. مسئله‌ای که برای او اهمیت حیاتی داشت، وضعیت همکاران ایرانی بود که نسبت به آینده شغلی خود نگرانی‌هایی ابراز می‌کردند.

سفارت آمریکا به میلسپو هشدار داد که اقدام مستقیم برای وادار کردن همکارانش به ترک ایران را «با ناخشنودی زیاد تلقی خواهد کرد». هنگامی که میلسپو جویای کمک سفارت به همکارانش شد، پاسخ داده شد که سفارت هر گونه کمک «مقتضی» را ارائه خواهد داد. میلسپو پیش‌تر این نگرانی‌ها را در قسمت‌های دیگر خاطرات خود شرح داده بود.

پایان کار هیئت مالی و عقب‌نشینی وزارت خارجه

در نهایت، در سپتامبر ۱۹۴۵، وزارت خارجه آمریکا تشخیص داد که باید به این وضعیت پایان دهد. سفارت یادداشتی به دولت ایران تسلیم کرد که بر اساس آن، با عزیمت دکتر میلسپو، «مبنای قانونی» تشکیل هیئت مالی دیگر وجود ندارد. آقای والاس مری در یادداشت رسمی خود تأکید کرد که شرایط ایجاد شده توسط دولت ایران کاملاً با شرایط اولیه متفاوت است و موفقیت مالی در این شرایط «به قدری دور از دسترس است که دولت ایالات متحده بیش از این نمی‌تواند علاقه خود را به ادامه کار مستخدمین آمریکائی حفظ کند.»

زمانی که رونوشت این یادداشت بین همکاران سابق میلسپو پخش شد، آنها نتیجه گرفتند که وزارت خارجه مایل است هر چه زودتر به کشور خود بازگردند. این اقدام وزارت خارجه در واقع باعث نجات خود از سناریوی استعفای دسته‌جمعی شد، موضعی که به عقیده میلسپو هشت ماه پیش باید اتخاذ می‌شد. او معتقد بود که اگر در ابتدای کار، واقعیت‌ها تشخیص داده می‌شد و همبستگی هیئت حفظ می‌گردید، شاید مأموریت آمریکایی‌ها نجات می‌یافت.

«وقتی پرسیدم آیا سفارت به آنها کمک خواهد کرد، پاسخ دادند که البته سفارت هر گونه کمک «مقتضی» را به آنها خواهد کرد.»

«دولت آمریکا معتقد است که ادامه حضور امریکائیان مزبور هیچ نفعی در بر نخواهد داشت.»

این خاطرات نمایی از فشارهای سیاسی و دیپلماتیک حین مأموریت‌های تخصصی خارجی دولت‌های غربی در ایران را ارائه می‌دهد، جایی که منافع سیاسی گاه از اهداف فنی و مالی فراتر می‌رود و متخصصان بین‌المللی در موقعیت‌های دشوار اخلاقی و حرفه‌ای قرار می‌گیرند.

درخواست‌های پیشین میلسپو

پیش از این، میلسپو صراحتاً اعلام کرده بود که اگر دولت ایران موضع خود را تغییر ندهد، «هیچ امکان و فایده‌ای را در ماندن در اینجا نمی‌بینم» و معتقد بود که تعدیل رضایت‌بخش از طریق تغییر کابینه یا مجلس بعید است، مگر با اعتراضات قوی از جانب دولت آمریکا که او منتظر پاسخ آن بود.

• سرنوشت همکاران ایرانی نگران، محور اصلی نگرانی میلسپو بود.
• وزارت خارجه آمریکا موضع خود را در مورد ادامه کار هیئت در شرایط جدید تغییر داد.
• تأخیر در گرفتن تصمیم صحیح توسط وزارت خارجه به ضرر مأموریت تمام شد.
• آرتور میلسپو یک حقوقدان و کارشناس مالی آمریکایی بود.
• پایان مأموریت بر اساس عدم وجود مبنای قانونی به دولت ایران اعلام شد.