ماه دی و جشن دیگان؛ گواهی بر خداپرستی ایرانیان

جشن دیگان و خداپرستی ایرانیان باستان

جشن دیگان یکی از جشن‌های مهم ایران باستان بود که در ماه دی برگزار می‌شد. ویژگی منحصر به فرد این جشن، برگزاری آن در سه روز مختلف ماه (هشتم، پانزدهم و بیست‌وسوم) بود که با نام‌های «دی به آذر»، «دی به مهر» و «دی به دین» شناخته می‌شدند.

ریشه‌شناسی واژه دی:

• واژه «دی» از ریشه «دا» به معنای دادن، ساختن و آفریدن گرفته شده است
• در متون پهلوی و اوستایی به معنای آفریننده و پروردگار آمده است
• اولین روز هر ماه نیز به اهورامزدا (دانای هستی‌بخش) اختصاص داشت

جنبه‌های خداپرستی در فرهنگ ایرانی

گاهنبار:

• باور به آفرینش جهان در شش مرحله توسط پروردگار
• آفرینش آسمان، آب‌ها، زمین، گیاهان، جانوران و انسان
• مشابهت با باورهای ادیان ابراهیمی درباره آفرینش

امشاسپندان:

• هفت ویژگی جاودانه خداوند در فرهنگ ایرانی
• شامل بهمن (اندیشه نیک)، اردیبهشت (بهترین راستی) و دیگر صفات الهی
• مشابه «صفات ثبوتیه» در اسلام

اشعار شاهنامه:

• فردوسی با واژه‌هایی مانند یزدان، دادار و جهان‌آفرین به خداوند اشاره می‌کند
• نمونه‌هایی از نیایش‌های قهرمانان شاهنامه به درگاه خداوند

ابوریحان بیرونی می‌گوید: «دی ماه آن را خور ماه نیز می‌گویند، نخستین روز آن خرم‌روز است و این روز و این ماه هر دو به نام خدای تعالی که هرمزد است نامیده شده»

در فروردین‌یشت آمده: «گاه آفرینش آسمان، گاه آفرینش آب، گاه آفرینش زمین، گاه آفرینش گیاهان، گاه آفرینش جانوران و گاه آفرینش مردم»

جشن دیگان نه تنها نماد شادخواری ایرانیان، بلکه گواهی استوار بر خداگرایی و یکتاپرستی در فرهنگ کهن ایران زمین است.