شرایط قبولی نماز؛ از ایمان تا اخلاق خانوادگی

شرایط قبولی نماز؛ از ایمان تا اخلاق

نماز به عنوان ستون دین، علاوه بر صحت ظاهری (صحیح بودن)، نیازمند قبول درگاه الهی است که این امر به باطن نماز وابسته است. قبولیِ عبادت به معنای زنده بودن روح آن و قابلیت ارتقاء روح انسانی نمازگزار است. شاکله اصلی این قبولی، میزان حضور قلب و توجه در نماز را شامل می‌شود. طبق روایات و آیات قرآن کریم، پذیرش عبادات—به ویژه نماز—مستلزم رعایت شش مرحله و شرط اساسی است که فراتر از صورت جسمی نماز قرار می‌گیرند.

این شروط عبارتند از:

• شرط اعتقادی: نمازگزار باید دارای ایمان به خدا باشد؛ زیرا قرآن تأکید دارد که اعمال صالح مربوط به زن و مرد باایمان است و نداشتن ایمان، مایه تباهی اعمال است.
• شرط ولایی: اعتقاد و تبعیت از رهبری آسمانی و صحیح، مانند امام علی بن ابی‌طالب (ع) و فرزندان ایشان، که جهت‌دهنده مسیر عبادت‌هاست.
• شرط اخلاقی (تقوا): خداوند تنها از متّقین عبادت را می‌پذیرد؛ بدین معنا که پوشش، مکان، و غذای فرد باید از مسیر حلال و تقوا تأمین شده باشد تا نماز پذیرفته شود.
• شرط اقتصادی (ادای حقوق مردم): اهمیت ادای حقوق محرومان و پرداخت‌هایی مانند زکات با درآمد مشروع در حدی است که گاهی قبولی عبادت وابسته به آن است.
• شرط اجتماعی: شامل خیرخواهی نسبت به دیگران و حفظ پیوندهای اخوت میان مسلمانان و روابط نیکو اجتماعی.
• شرط خانوادگی: خوش‌رفتاری در محیط خانواده و مراعات حقوق متقابل زن و شوهر و فرزندان؛ زیرا بی‌توجهی به این حقوق می‌تواند موجب بطلان عبادات شود.

امام باقر (ع) فرموده‌اند: «کسی که به خدا ایمان دارد و عبادت‌های طاقت فرسا انجام می دهد؛ ولی امام لایقی از طرف خدا ندارد، تلاشش بی فایده است» (۳).

رعایت نکردن این شرایط مانند قرار دادن پایه نماز روی زمین سست است که مانع از عروج و ارتقاء روحی فرد می‌شود. قبولی واقعی نماز زمانی محقق می‌شود که تمامی جوانب ظاهری و باطنی، از جمله تعاملات اجتماعی و خانوادگی، در مسیر الهی قرار گیرند.

حضرت امام صادق (ع) فرمودند: «نماز فرزندانی که با خشم به پدر و مادر خود نگاه می کنند، قبول نمی شود گرچه والدین، نسبت به آنان کوتاهی و ظلمی کرده باشند» (۶).