کتاب «اقتصاد زیستی؛ مبانی دانشی، راهبردهای سیاستی و نوآوریهای صنعتی» نوشته سیدمهدی علوی، به بررسی عمیق گذار ضروری از اقتصاد فسیلی به یک پنداره نوین اقتصادی میپردازد؛ اقتصادی که نه تنها به رشد بپردازد بلکه سلامت اکوسیستمهای طبیعی را نیز تضمین کند. نویسنده معتقد است که این تحول، نیازمند وقوع یک «رخداد تکاملی» در انسان عصر «آنتروپوسن» است. این تکامل، نه بیولوژیکی، بلکه تکاملی فرهنگی است که مصرفکننده حریص را به «معمار همزیستی» تبدیل میکند.
این اثر که در سه بخش «مبانی نظری اقتصاد زیستی»، «حکمرانی و سیاست گذار به اقتصاد زیستی» و «منافع پیادهسازی اقتصاد زیستی» تنظیم شده است، چشماندازی جامع از چالشهای اقلیمی و فرصتهای نوظهور در مرزهای علم و فناوری ارائه میدهد. نقطه کانونی کتاب بر این ایده استوار است که لازم است راهبردهای توسعه اقتصادی بر اساس فرصتهای علموفناوری طراحی شوند؛ فرصتهایی که از طریق «تخریب خلاقانه» میتوانند عصر صنعتی جدیدی را رقم بزنند که مشخصه آن فعالیتهای با ارزش افزوده بالا و افزایش رقابتپذیری است.
علوی پیشبینی میکند که در هزاره سوم، اقتصاد جهانی با جهش نوینی روبهرو خواهد شد که نتیجه همجوشی زیستشناسی مصنوعی و هوش مصنوعی است و به اقتصاد زیستی منتهی میشود. در این مسیر، نوآوریها دیگر ویرانگر طبیعت نخواهند بود، بلکه «امتداد هوشمندانه آن» تلقی میشوند. فناوریهای الهامگرفته از طبیعت، نه تنها بقای زیستبوم را تضمین میکنند بلکه الگوی توسعه پایدار جدیدی را میآفرینند. اقتصاد زیستی، اقتصادی است که فراتر از منابع مادی، بر «بیتهای نامرئی حاصل از رمزگشایی مولکولهای زیستی» متکی است.
به باور مولف، انسان تکاملیافته فرهنگی از نوعی خرد اکولوژیک برخوردار است که او را به کنشگری هنرمند مبدل میسازد که هنر تولید و مصرف مسئولانه را میشناسد.
در این پنداره نو، طبیعت دیگر قربانی پیشرفت نیست، بلکه خود پیشرفت است.
نویسنده به عارضههای احتمالی این گذار نیز توجه دارد، از جمله «کالاسازی طبیعت» و «شکاف دانش» که میتواند منجر به شکاف در توزیع ثروت و افزایش فشار بر «جنوب جهانی» شود. برای غلبه بر این چالشها، علوی بر ضرورت توسعه دانش تخصصی در میان نخبگان و بسط و نشر آگاهی جمعی در سطوح اجتماعی تأکید میکند تا زمینههای لازم برای جامعهای پایدارتر، عادلانهتر و سالمتر فراهم شود. هدف نهایی، ارائه یک کلانروند شفاف از اقتصاد زیستی است تا نقاط قوت تقویت و ضعفها مرتفع گردند.
دیجیاتو
