پاسخ قرآن به چرایی عدم جلوگیری خداوند از ظلم‌ها: آیه ۶۱ سوره نحل

تبیین سنت الهی در مهلت دادن به ظالمان: آیه ۶۱ سوره نحل

یکی از پرسش‌های اساسی و پرتکرار در حوزه مباحث اعتقادی، مربوط به علت عدم مداخله مستقیم خداوند و جلوگیری نکردن از ظلم‌های گسترده‌ای است که انسان‌ها مرتکب می‌شوند. قرآن کریم در یکی از آیات کلیدی خود، یعنی آیه ۶۱ سوره نحل، پاسخی حکیمانه به این مسئله ارائه می‌دهد و سنت الهی در قبال اعمال بشر را تبیین می‌کند. این آیه تأکید دارد که خداوند در مقابل اعمال انسان‌ها، از جمله ظلم‌ها، بلافاصله مجازات را اعمال نمی‌کند، بلکه به آن‌ها مهلت می‌دهد.

این رویکرد خداوند، که مبتنی بر حکمت الهی است، نشان‌دهنده فرصتی برای بازگشت و توبه است. اگر عذاب الهی بلافاصله نازل می‌شد، فرصت جبران و اصلاح اعمال از بین می‌رفت. آیه شریفه بیان می‌کند که اگر خداوند به سبب ستم مردم، آنان را در همان لحظه مؤاخذه می‌کرد، روی زمین جنبنده‌ای باقی نمی‌ماند؛ اما خداوند آن‌ها را تا زمانی معین به تأخیر می‌اندازد. این تأخیر، نه به معنای رضایت از ظلم، بلکه به منظور اتمام حجت و فراهم آوردن فرصت برای هدایت است.

مفهوم مهلت و سنت الهی

مفهوم مهلت دادن در اینجا بسیار مهم است. این تأخیر، بخشی از نظام حسابرسی الهی است که به انسان‌ها اجازه می‌دهد تا با اختیار خود مسیرشان را انتخاب کنند. اگرچه خداوند از هیچ ظلمی بی‌خبر نیست، اما تدبیر او ایجاب می‌کند که زمان مشخصی برای رسیدن به بلوغ فکری و عملی انسان‌ها در نظر گرفته شود تا عذاب استیصال و عذاب عمومی نازل نگردد. این سنت الهی، شاهدی بر عظمت و رحمانیت خداوند است که حتی در مورد ظالمان نیز عجله در عقاب نمی‌کند.

• خداوند بر اساس حکمت خود، برخی اعمال ناشایست و ظلم‌ها را بی‌پاسخ نمی‌گذارد، اما زمان وقوع مجازات تابع مصلحت پروردگار است.
• تأخیر در عقوبت، فرصتی است برای توبه و بازگشت انسان‌ها و درک عواقب اعمالشان.
• اگر مواخذه بر اساس ظلم به‌صورت آنی صورت می‌گرفت، تعادل هستی و بقای موجودات مختل می‌شد.
• آیه ۶۱ سوره نحل، دیدگاهی عمیق درباره عدل و رحمت الهی را در کنار هم قرار می‌دهد.

قرآن کریم در این زمینه تأکید دارد: «وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِم مَّا تَرَكَ عَلَيْهَا مِن دَابَّةٍ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ» (سوره نحل، آیه ۶۱).

تفسیر این آیه نشان می‌دهد که عدم تعجیل در مجازات، نشانه ضعف قدرت خداوند نیست، بلکه نماد نظام‌مند بودن عالم و فرصت دادن به مخلوق است.

در نتیجه، پاسخ قرآن به چرایی عدم جلوگیری فوری از ظلم، در حکمت لایتناهی الهی نهفته است. این مهلت، یک قانون جاری در نظام خلقت است که تا زمان مقرر (أجل مسمی) ادامه دارد و پس از آن، حسابرسی دقیق صورت خواهد گرفت. این امر، اهمیت مسئولیت‌پذیری فردی در برابر اعمال خویش را برجسته می‌سازد.