تحلیل جمیله کدیور از ناآرامیهای اخیر و نقش پسر شاه
تحلیل جمیله کدیور درباره حوادث دی ماه، انحراف اعتراضات صنفی و نقش رسانههای برونمرزی و فراخوان رضا پهلوی در تبدیل اعتراضات به خشونت سازمانیافته.
تحلیل جمیله کدیور از ناآرامیهای اخیر و عوامل موثر در آن
تحلیل ارائه شده توسط جمیله کدیور در روزنامه اطلاعات، به بررسی عمیق حوادث ناگوار ۱۸ و ۱۹ دی ماه و چرایی تبدیل اعتراضات مسالمتآمیز اقتصادی به خشونت سازمانیافته میپردازد. کدیور معتقد است که اگرچه اعتراضات اجتماعی پدیدهای طبیعی هستند، اما عواملی مانند نحوه مقابله دولت، نارضایتی اعتراضکنندگان و مهمتر از آن، عوامل تحریککننده خارجی و بازنمایی رسانهای، نقش تعیینکنندهای در تغییر ماهیت این اعتراضات داشتند. وی بهشدت انتقاد میکند که رسانههای فارسیزبان خارج کشور، که عملکرد آنها را به «پادگان خبری» تشبیه میکند، صرفاً بازتابدهنده نبودند، بلکه بازیگران فعال در میدان شناختی بودند.
این رسانهها با چارچوببندی و برجستهسازی هدفمند، اعتراضات با مطالبات اقتصادی پراکنده را به «نبرد نهایی» برای سرنگونی جمهوری اسلامی تبدیل کردند. این فرآیند با “اِشغال ذهنی” مخاطبان صورت گرفت؛ به ویژه در شرایط بحران اقتصادی و بیاعتمادی نهادی، این رسانهها به «مرجع شناخت» تبدیل شدند و با تکرار ارزشهای خود، افکار مردم را تحت نفوذ چارچوبهای خود درآوردند. کدیور تأکید میکند که کنار هم گذاشتن نقش این رسانهها، فراخوانهای سیاسی، سیگنالهای خارجی (مانند پیامهای ترامپ) و خشونت سازمانیافته در خیابانها، یک الگوی منسجم در جنگشناختی را آشکار میسازد.
مهندسی تاریخی و کاشت آلترناتیو
یکی از جنبههای کلیدی این تحلیل، فرآیند «مهندسی حافظه تاریخی» است که بهمنظور مشروعیتزدایی از وضعیت موجود و آمادهسازی ذهن مردم برای پذیرش یک منجی خارجی انجام شد. این مرحله شامل «سفیدشویی» چهره پهلویها با برجستهسازی نوستالژیهایی مانند «پاسپورت معتبر» و «ایران مدرن»، و همزمان حذف مفاهیم تاریخی منفی مانند ساواک و کاپیتولاسیون بود. هنگامی که ذهن مخاطب از هرگونه راه حل داخلی ناامید شد، آلترناتیو آماده یعنی رضا پهلوی وارد صحنه شد. رسانهها بر روی این ایده سرمایهگذاری کردند که «اگر او بیاید، همهچیز درست میشود»، و این امر موجب شد شعارهای پهلویطلبانه، بهویژه در میان نسل جوانی که سابقه آن دوران را ندیده بودند، پررنگ شود.
تجارت با خون و عددسازی
کدیور معتقد است ورود عناصر خارجی اعتراضات را وارد فاز «یا با ما / یا علیه ما» کرد و خشونت خیابانی را به عنوان «هزینه اجتنابناپذیر آزادی» توجیه نمود. همچنین، با تکرار کلیدواژه «کمک در راه است» (اشاره به مداخله خارجی)، معترضان وارد قمار مرگ و زندگی شدند. بخش مهمی از این تحلیل به «عددسازی» برای جانباختگان اختصاص دارد. هدف از اعلام آمارهای نجومی کشتهها، تحریک احساسات، تعلیق عقلانیت و مهمتر از همه، ترغیب ترامپ به حمله نظامی (R2P) تحت عنوان «نسلکشی» بود. این اعداد، بر اساس گفته کدیور، سلاحی روانی تلقی میشدند تا روایت اسرائیل از نسلکشی در غزه را کمرنگ سازند.
«برخلاف انتظار پادگان ـ رسانههای برونمرزی و دیگران، دولت پزشکیان در اقدامی قابل تحسین با صداقتی مسئولانه، ضمن تاکید بر اینکه «هر ایرانی برای ما به مثابه یک ایران است» لیست جانباختگان اعتراضات دی ماه را منتشر و زهرِ دوقطبیسازی رسانههای بیگانه را خنثی کرد.»
