تأثیر حذف ارز ترجیحی بر قیمت برنج و روغن و تغییر الگوی مصرف
حذف ارز ترجیحی برای واردات برنج، موجب صعود قیمتها، تغییر الگوی مصرف خانوار و افزایش فاصله قیمتی بین برنج ایرانی و خارجی شده است. فعالان بازار، ثبات قیمتها را منوط به مدیریت واردات و مهار نوسانات ارزی میدانند.
نوسانات قیمت برنج و روغن پس از حذف ارز ترجیحی
حذف ارز ترجیحی از واردات کالاهای اساسی، بهویژه برنج، بازار این محصولات را وارد مرحله جدیدی از تحولات کرده است. این تغییر سیاست ارزی، بهطور مستقیم بر معیشت دهکهای مختلف جامعه تأثیر گذاشته و منجر به صعودی شدن قیمتها شده است. بازار برنج اکنون شاهد شفافیت بیشتری در قیمتها است، زیرا سازوکارهای انحصاری و محدودیتهای ثبت سفارش قبلی شکسته شده، اما فشار ناشی از نرخ ارز آزاد کاملاً محسوس است. حسین فرهادی، سخنگوی اتحادیه بنکداران، تأکید میکند که با وجود تسهیل واردات، افزایش نرخ ارز آزاد عامل اصلی بالا رفتن قیمتها بوده است.
Yکی از پیامدهای مهم این دوره، تغییر در الگوی مصرف خانوار است. فاصله قیمتی میان برنج ایرانی و انواع خارجی بهشدت افزایش یافته است. این شکاف قیمتی باعث شده تا بخش قابل توجهی از خانوارها به جایگزینی برنج خارجی بهجای ارقام پرمصرف داخلی روی آورند، اقدامی که برای تولیدکنندگان داخلی زنگ خطر محسوب میشود. فرهادی اشاره میکند که تقاضا برای برنج پابرجاست، اما مردم بهدلیل قیمت پایینتر، بیشتر به سمت برنجهای خارجی متمایل شدهاند.
وضعیت بازار روغن و کاهش قدرت خرید
همزمان با برنج، بازار روغن مایع نیز افزایش قیمت چشمگیری را تجربه کرده است؛ بهطوری که قیمت آن از حدود ۷۰,۰۰۰ تومان به نزدیک ۲۳۳,۰۰۰ تومان رسیده است. این افزایش قیمت، همراه با سایر نوسانات، منجر به کاهش قدرت خرید خانوارها شده است. با وجود تأکید مسئولان بر کفایت موجودی کالاها، کاهش خروجی فروشگاهها نشان میدهد که «وفور کالا» لزوماً به «دسترسی مؤثر» برای مصرفکننده ترجمه نشده است. سیاستهایی مانند کالابرگ الکترونیکی در مهار بخشی از فشار معیشتی مؤثر بوده، اما هنوز فاصله قابل توجهی میان سطح مصرف پیشین و فعلی خانوارها وجود دارد.
تغییرات در ساختار واردات و قیمتهای مصوب
فرهادی توضیح میدهد که واردات برنج اکنون با استفاده از ثبت آماری و طرحهای ویژه تسهیل شده و انحصار شکسته شده است. با این حال، قیمتها همچنان تحت تأثیر سیاستهای ارزی هستند. برای مثال، قیمت مصوب برنج هندی ۱۶۱,۳۵۰ تومان و برنج پاکستانی ۳۸۶ در حدود ۱۵۱,۵۰۰ تومان تعیین شده است، در حالی که قیمت برنجهای ایرانی مانند هاشمی مازندران تا حدود ۴۷۰,۰۰۰ تومان نوسان دارد.
«افزایش نرخ ارز آزاد و تغییر ارز ترجیحی کالاهای اساسی به ارز تالار دوم سیاستهای وارداتی، عامل اصلی بالا رفتن قیمت برنجهای ایرانی و خارجی بوده است.»
«سیستم کالا برگ تا حدی توان خرید خانوارها را حفظ کرده است، اما هنوز نتوانسته قدرت خرید مردم را به سطح سابق بازگرداند.»
- حذف ارز ترجیحی موجب افزایش شدید قیمتها در بازار برنج گردید.
- فاصله قیمتی بین برنج ایرانی و خارجی بیش از گذشته مشهود است.
- مصرفکنندگان به دلیل گرانی، به سمت خرید برنجهای خارجی روی آوردهاند.
- مدیریت صحیح واردات و ثبات ارزی کلید اصلی کنترل شوکهای قیمتی آینده است.
- قیمت روغن مایع نیز طی ماههای اخیر جهش قابل توجهی داشته است.
کارشناسان معتقدند برای دستیابی به ثبات قیمتها تا پیش از نوروز، هم مدیریت واردات و هم تنظیم هوشمندانه عرضه باید بهموازات یکدیگر پیش بروند تا از تکرار شوکهای قیمتی که مستقیماً بر سفره خانوار تأثیر میگذارند، جلوگیری شود. هرگونه اختلال یا تغییر در نرخ ارز میتواند مجدداً بازار را بیثبات سازد.
