روش‌های گذشتگان در تعیین نسبت آب و خشکی زمین

کشف نسبت آب و خشکی زمین توسط دانشمندان کهن

سیاره زمین از منظر فضایی به دلیل پوشش گسترده آب، شبیه به یک “مروارید آبی” به نظر می‌رسد. تقریباً ۷۱ درصد سطح زمین پوشیده از آب (دریاها و اقیانوس‌ها) و باقی‌مانده را خشکی تشکیل می‌دهد. این نسبت در مباحث ریاضی به طور تقریبی برابر با سه چهارم آب است. نکته شگفت‌انگیز، اشاره صریح به این نسبت تقریبی در متون کهن پارسی است که حیرت ناظران امروزی را برمی‌انگیزد. برای مثال، در کتاب جغرافیایی “جهان‌نامه” اثر محمد بن نجیب بکران که در سال ۶۰۵ هجری قمری (بیش از هشتصد سال پیش) تألیف شده، آمده است: “کرۀ زمین را چون به چهار قسمت کنی، ‘سه رُبع’ از آن جمله در ‘آب’ است… و ‘یک رُبع’ که بر وی قرار دارد در ‘خشکی’ واقع است…” این دقت محاسباتی بدون داشتن ابزارهای مدرن، پرسش‌برانگیز است. نگارنده این کتاب همچنین زمین را به درستی به شکل “کره” توصیف کرده که نشان‌دهنده باور راسخ آن‌ها به کروی بودن زمین است، در حالی که امروزه نیز برخی نظریه‌پردازان این اصل را زیر سؤال می‌برند.

نکات کلیدی در مورد دانش گذشتگان:

• اشاره به نسبت تقریبی سه چهارم آب و یک چهارم خشکی در “جهان‌نامه”.
• توصیف زمین به صورت “کره” در متون مربوط به هشت قرن پیش.
• چالش در تبیین چگونگی دستیابی به این دقت محاسباتی بدون امکانات علمی امروزی.
• اهمیت مشاهدات گسترده توسط دریانوردان و تحلیل نقشه‌های جغرافیایی باستانی.

این برآورد سه چهارمِ آبی برای کرۀ زمین در کتاب «جهان‌نامه» متعلق به بیش از هشتصد سال پیش، نه یک تصادف، بلکه نمادی از دقت رصدی و پذیرش کامل کروی بودن زمین توسط دانشمندان کهن بوده است.

این متون تاریخی یادآور احترام به دانش گذشتگان و کنجکاوی بی‌وقفۀ آنان برای کشف رازهای طبیعت هستند. تحقیقات بیشتر می‌تواند منابع این تخمین‌های دقیق را روشن‌تر سازد، به ویژه با تمرکز بر محاسبات منجمان آن دوران و شواهد موجود در متون جغرافیایی.

در دنیایی که برخی پسینیان این عالمان حقیقت‌های اثبات‌شده را علناً انکار می‌کنند، این متون به یادگار مانده و گرانسنگ باستانی یادآور می‌شود که نگاه به جهان، همواره نیازمند احترام و عنایت ویژه به دانش گذشتگان است.