روایت زندگی شهید طهرانچی در مستند «شاخهای روی آب»
کارگردان مستند «شاخهای روی آب» جزئیات ساخت این اثر درباره زندگی شهید محمدمهدی طهرانچی، از جمله چالشها و استفاده از آرشیوهای صوتی و تصویری را بیان کرد.
مستند «شاخهای روی آب»: نگاهی چندبعدی به زندگی شهید طهرانچی
مستند «شاخهای روی آب» به کارگردانی محمدمهدی حبیبی، روایتی است از زندگی شهید محمدمهدی طهرانچی که در جریان جنگ دوازدهروزه به شهادت رسید. این فیلم نخستین مستندی است که به چهرههای شاخص این جنگ میپردازد و بلافاصله پس از پایان آن تولید شده است. دادههای پژوهشی قوی برای این اثر فراهم بود، زیرا مرکز مستند سوره پیشتر تاریخ شفاهی طهرانچی را با صدای خود او ضبط کرده بود و حتی آخرین جلسه مصاحبه وی تنها دو روز پیش از شهادتش انجام شد.
به دلیل محدودیت زمانی برای حضور در جشنواره «سینماحقیقت»، فرآیند تولید با سرعت و بهصورت فشرده پیش رفت. محسن اسلامزاده سرپرستی یک گروه کارگردانی را برعهده داشت و با تقسیم دقیق وظایف، راندمان کار افزایش یافت و تولید در زمان کوتاهتری به نتیجه رسید. تیم تولید بهصورت شبانهروزی مشغول کار بودند تا به روایت درست شخصیت و قصه شهید دست یابند.
چالشهای فنی و کشف آرشیوهای مهم
یکی از نکات مهم در ساخت این مستند، کشف آرشیوی شامل تصاویر ضبطشده روی نوارهای قدیمی VHS بود که توسط فرزند شهید در منزل کشف شد. اگرچه بخش قابل توجهی از این آرشیو آسیب دیده یا از بین رفته بود، اما با تلاش گروه، بخشهایی از آن بازسازی و در مستند مورد استفاده قرار گرفت. این مستند توانست جایزه ویژه داوران بخش «ایران» در جشنواره «سینماحقیقت» را کسب کند.
ابعاد علمی و ملاحظات امنیتی
اصلاحات اعمالشده بر مستند شامل جنبههای فنی و ساختار روایی بود. با توجه به فعالیت شهید طهرانچی در حوزههای حساس علمی، بهویژه بهعنوان یک دانشمند هستهای، رعایت ملاحظات امنیتی در بازبینی و اصلاح برخی بخشها الزامی شد. کارگردان تأکید کرد که بسیاری از افراد طهرانچی را صرفاً با سمتهای مدیریتی، مانند ریاست دانشگاه آزاد، میشناسند، اما پژوهشها نشان داد که ایشان شخصیتی چند بعدی با فعالیتهای علمی، مدیریتی و فرهنگی بوده است که در فیلم تلاش شده این جنبهها منعکس شود.
نگاه زنانه و روایت احساسی
روایت اصلی مستند از دیدگاه همسر شهید طهرانچی شکل گرفته است که متأسفانه ایشان نیز به شهادت رسیدهاند. فریبا کوثری گفتار متن این اثر را اجرا کرده است که این انتخاب، «نگاه زنانه، احساسی و دراماتیک پررنگی» به مستند بخشیده است. همکاری خانواده شهید، بهویژه برادر و فرزندان، با وجود شرایط روحی دشوارشان پس از شهادت، عاملی تأثیرگذار در غنای مستند بوده است.
«بخش دیگر [اصلاحات] به شخصیت علمی شهید طهرانچی بازمیگشت. او در حوزههای حساس علمی، بهویژه بهعنوان یک دانشمند هستهای، فعالیت داشت و طبیعتاً لازم بود ملاحظات امنیتی بهطور جدی رعایت شود.»
«خوشبختانه مستند به جشنواره «سینماحقیقت» راه یافت و با استقبال مخاطبان مواجه شد. در نهایت نیز موفق به دریافت جایزه ویژه داوران بخش «ایران» شد که برای گروه تولید بسیار ارزشمند بود.»
مستند «شاخهای روی آب» با تکیه بر منابع شفاهی غنی و آرشیوهای بهدستآمده، توانسته است تصویری جامع از ابعاد مختلف زندگی شهید محمدمهدی طهرانچی، فراتر از مسئولیتهای مدیریتی شناختهشدهاش، ارائه دهد و با نگاهی هنری و احساسی، یاد او را زنده نگاه دارد.
