طرفداران کتاب «شهید جاوید» غالباً علاقه‌مندان به آیت‌الله خمینی (ره) بودند

خاطراتی از زندگی و اندیشه‌های دوران انقلاب

این متن به نقل از خاطرات سردار حسین علایی، بخشی از روایت زندگی پرفرازونشیب او را که در کتاب «پسر آشیخ محمود» ثبت شده، بیان می‌کند. این کتاب با نگاهی تحلیلی به تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نیم‌قرن اخیر ایران می‌پردازد و بر ریشه‌های مذهبی نویسنده تأکید دارد. بخشی از کودکی علایی در محضر مراجع قم، از جمله پدرش که طلبه بود و در درس آیت‌الله خمینی (ره) شرکت می‌کرد، یادآوری شده است. نویسنده تأکید می‌کند که خانواده‌اش از ابتدا آیت‌الله خمینی (ره) را مرجع فکری و سیاسی خود، به‌ویژه در مخالفت با نظام شاهنشاهی، می‌دانستند و کتب ایشان، از جمله «کشف الاسرار» و «ولایت فقیه»، در منزلشان نگهداری می‌شد.

علایی نقل می‌کند که در دوران اختناق، دیدن نام آیت‌الله خمینی حتی بر روی کتاب «تقریرالاصول» درس ایشان، روحیه او و خانواده‌اش را تقویت می‌کرد. او همچنین خاطره‌ای از یک کارت تبریک نوروزی در دوران زندان شاه را مرور می‌کند که تصویر امام را در دایره‌ای با آیه شریفه «رب السجن أحب الی مما یدعوننی الیه» (سوره یوسف، آیه ۳۴) در بر داشت.

اندیشه سیاسی آیت‌الله خمینی (ره) در کانون تمرکز

یکی از نکات کلیدی که نویسنده بر آن تأکید دارد، دلیل توجه مردم به آیت‌الله خمینی (ره) بود: ایشان برخلاف برخی نگرش‌های رایج که بر عدم مداخله در برابر ظلم تأکید داشتند، مخالفت با دستگاه ظلم را تکلیف دینی می‌دانستند و تقیه در برابر حکومت شاه را حرام می‌شمردند. این تفکر، سیاست را عین دیانت می‌دانست و در تقابل با فرهنگ انفعال روزمره بود. نویسنده یک خاطره تأثیرگذار از دوران کودکی خود در قم را تعریف می‌کند؛ زمانی که با دسته عزاداری کودکان وارد اندرونی خانه امام شدند و سکوت و عظمت ایشان هنگام وضو گرفتن، تمامی کودکان پرسروصدا را تحت تأثیر قرار داد. همچنین، سخاوت امام با اهدای مبلغی قابل توجه به سپر عزاداران، درسی عملی از اهمیت حمایت از امور مذهبی بود.

• پدر نویسنده طلبه بوده و پس از سختی‌های دوران، به فرش‌فروشی روی آورد.
• خانواده نویسنده از پیروان فکری آیت‌الله خمینی (ره) بوده‌اند و رساله ایشان همواره در منزل موجود بود.
• خاطره دیدار با آیت‌الله نجفی مرعشی و اعتراض به کتاب «شهید جاوید» در مجلس نماز ایشان، نقطه عطفی در مسیر مطالعات نویسنده شد.
• هسته اصلی بحث کتاب «شهید جاوید» این بود که قیام امام حسین (ع) برای تشکیل حکومت اسلامی بوده است.
• طرفداران این کتاب، که عمدتاً علاقه‌مندان به تفکرات آیت‌الله خمینی (ره) بودند، آن را برای مبارزات سیاسی مهم می‌دانستند.

«دلیل اصلی این‌که مردم به آیت‌الله خمینی (ره) توجه کردند این بود که برخلاف فرهنگ رایج در جامعه که می‌گفتند در برابر ظلم کاری نمی‌شود کرد، ایشان می‌گفت وظیفه و تکلیف دینی ایجاب می‌کند که همچون امام حسین (ع) با دستگاه ظلم مخالفت کنیم.»

نویسنده در نهایت با تحقیق درباره کتاب «شهید جاوید» و ملاقات با نویسنده آن، آیت‌الله صالحی نجف‌آبادی، او را فردی ساده‌زیست و متواضع یافت که در پی تحقیق و نقد اعتقادات مرسوم بود.

در پایان، این متن تصویری غنی از فضای فکری و دینی قم در دوران پیش از انقلاب، تأثیر عمیق اندیشه‌های سیاسی امام خمینی (ره) بر جامعه مذهبی، و نقش کتاب‌هایی مانند «شهید جاوید» در شکل‌دهی به مبارزات آن دوران ارائه می‌دهد.