سوگ معتبر؛ مسیری به سوی پیشگیری از فاجعه
سوگ معتبر مسؤولیتی اخلاقی و سیاسی است که بر تعهد به پیشگیری از تکرار فاجعه و نفی هرگونه خشونت تأکید دارد. این امر نیازمند احیای مشارکت و کاهش شکاف دولت-جامعه است.
سوگ معتبر مسئولیت اخلاقی و سیاسی برای پیشگیری از فاجعه
موضوع سوگ معتبر فراتر از یک واکنش عاطفی فردی است و به یک آزمون اخلاقی و سیاسی برای جامعه بدل میشود. زمانی که مرگ و فقدان در آمارها تحلیل میرود و عادیسازی میشود، جامعه نه تنها در سوگ است، بلکه با بحران معنا روبهرو میشود. در این شرایط، اعتبار روشهای عزاداری و نحوه ابراز اندوه اهمیت مییابد، زیرا سوگ از یک تجربه شخصی عبور کرده و به یک زبان جمعی و موضع عمومی تبدیل میشود که جهتگیری نسبت به آینده را مشخص میکند. جامعه با شیوهای که سوگ برگزار میکند، مسیر مشروع و منطق طرد شده را تعیین مینماید.
برخی روایتهای سوگ ممکن است مورد تردید قرار گیرند، خصوصاً هنگامی که ریشه در حافظه جمعی داشته باشد. این تردید میتواند متوجه کسانی باشد که سالها تحریم و فشار خارجی را به عنوان ابزار تغییر سیاسی تبلیغ کردهاند، جایی که رنج اجتماعی به عنوان بخشی قابل قبول از نقشه راه دیده شده است. این رویکرد اغلب نتایجی جز باز تولید خشونت و فرسودگی بنیانهای ملی ندارد. از سوی دیگر، محدود شدن مسیرهای اصلاحات خشونتپرهیز نیز در انباشت بحران نقش داشته و افق مشارکت عقلانی و اصلاح نهادی را کمرنگ ساخته است. این وضعیت، شکاف بین دولت و جامعه را عمیقتر کرده و فضا را برای مداخلات بیرونی هموار میسازد.
- سوگ معتبر بیش از آنکه آیینی نمادین باشد، تعهد به آیندهای است که در آن هیچ خشونتی توجیه نشود.
- بازتعریف امنیت به عنوان محصول توسعه، عدالت و اعتماد عمومی ضروری است.
- احیای سازوکارهای موثر مشارکت و بهرسمیت شناختن اعتراض مدنی باید در دستور کار قرار گیرد.
- عقلانیت سیاسی باید مرز خود را با فشار و مداخله خارجی روشن سازد و مسیر اصلاحات داخلی را تقویت کند.
- فاجعه از جایی آغاز میشود که مرگ عادی تلقی شده و جانها در آمار محو شوند.
سوگِ معتبر، نه در فریادهای پرهیاهو، که در تعهد به پیشگیری از تکرار فاجعه معنا پیدا میکند.
تجربهی تاریخی نشان داده است که نسخههای بیرونی تغییر سیاسی، نه به اصلاح میانجامند و نه به آزادی، بلکه خشونت را بازتولید میکنند.
برونرفت از چرخه تقابل و بحران، در تقویت اصلاحات خشونتپرهیز داخلی و بازسازی عقلانیت سیاسی نهفته است. این امر مستلزم کاستن از شکاف میان دولت و جامعه و پذیرش مسئولیت اخلاقی در قبال حفظ جان انسانهاست تا از تکرار فاجعه جلوگیری شود.
