علیرضا سمیعآذر: رقابت با حراجهای خارجی در بازار هنر ایران غیرممکن شده است
بررسی چالشهای بازار هنرهای تجسمی ایران شامل نوسانات شدید ارز، تعطیلی گالریها و مقایسه غیررقابتی قیمتها با بازارهای بینالمللی از دیدگاه مدیر حراج تهران.
چالشهای بازار هنرهای تجسمی ایران در سایه نوسانات ارز
بازار هنرهای تجسمی ایران در سالهای اخیر با فراز و نشیبهای بسیاری روبرو بوده است که مهمترین آن، تأثیر نوسانات شدید نرخ ارز و تعطیلیهای مکرر گالریها بوده است. علیرضا سمیعآذر، مدیر حراج تهران، معتقد است این وضعیت، چرخه معرفی هنرمندان جوان را مختل کرده و گالریهای نوپا را در معرض خطر حذف قرار داده است. گالریها بهعنوان ویترین اصلی آثار هنری، نقشی حیاتی در تثبیت جایگاه هنرمند در بازار هنر دارند؛ محدود شدن فضای نمایش، هنرمند را در وضعیت بلاتکلیفی حرفهای رها میکند. از طرفی، سقوط ارزش ریال بر پیکره بازار هنر سایه افکنده و مرز میان ارزش افزوده واقعی هنر و حباب تورمی را مبهم ساخته است. سمیعآذر اشاره میکند که با وجود رشد اسمی قیمتها در حراجهایی مانند حراج تهران، مقایسه تراز مالی دلاری نشاندهنده ثبات یا حتی عقبگرد بازار هنر نسبت به دهههای گذشته است، که این امر رقابت با بازارهای بینالمللی را غیرممکن ساخته است.
تأثیر تعطیلی گالریها بر هنرمندان
تعطیلی گالریها به معنای از دست رفتن فرصت معرفی آثار و نادیده گرفته شدن تلاشهای هنرمندان است. هنرمندان برای درک و تحلیل کارهای خود نیازمند تماشای اثر بر روی دیوار گالری هستند تا بتوانند مسیر هنری خود را ارزیابی کنند. این توقفها گرچه ممکن است بلندمدت نباشند، اما به هنرمندانی که نوبت نمایشگاه داشتهاند، بهویژه هنرمندان جوان که شانس کمتری برای تنظیم وقت جدید با گالریهای شناختهشده دارند، آسیب جدی وارد میکند. گالریهای جوان نیز بهدلیل هزینهها، ممکن است مجبور به ترک این عرصه شوند.
سردرگمی قیمتگذاری تحت تأثیر تورم
یکی از معضلات اصلی، نحوه قیمتگذاری آثار هنری در برابر افزایش مداوم قیمت دلار است. سمیعآذر تأکید میکند که قیمت آثار نباید مستقیماً بر اساس افزایش قیمت دلار تعیین شود؛ قیمت باید بر اساس قیمتهای کسبشده قبلی در بازارهای ملی و بینالمللی تعیین گردد. هنر جزو نیازمندیهای اولیه مردم نیست و در بحرانهای اقتصادی اولین قلمی است که از سبد خرید حذف میشود. از این رو، مردم افزایش قیمت آثار را با کاهش ارزش ریال بهسرعت جبران نمیکنند.
«وقتی قیمت یک اثر را با ارزهای بینالمللی مقایسه میکنیم، متوجه میشویم که آثار هنرمندان، بعد از این حجم از افزایش قیمت به پول ملی، هنوز با رقم بینالمللی ۱۰ یا ۲۰ سال پیش خود فاصله دارد. هنر جزو اولین اقلامی است که در بحرانهای اقتصادی از سبد خرید خانوادهها حذف میشود.»
معضل قیمتگذاری دلاری و فرار هنرمندان به خارج
برخی مجموعهداران بهدلیل ثبات قیمتها، آثار هنرمندان شاخص را با قیمت دلاری معامله میکنند، هرچند این رویه از نظر قانونی در ایران ممکن نیست و حراج تهران موظف به معامله ریالی است. اما سقوط ارزش ریال باعث شده که آثار هنری ایرانی جایگاه خود را بهعنوان کالایی برای سرمایهگذاری از دست بدهند و خریداران احساس کنند سرمایهگذاری درستی انجام ندادهاند. این شرایط به تمایل هنرمندان شاخص به بازارهای بینالمللی منجر شده است، زیرا در ایران یک «بازار داخلی غیررقابتی» شکل گرفته که نمیتواند با حراجهای خارجی که با دلار مبادله میکنند، رقابت کند. فروش دلاری حراج تهران در سالهای اخیر، علیرغم افزایش فروش ریالی، کاهش یافته است، که نشاندهنده کاهش واقعی ارزش هنر ایران در مقایسه با بازارهای جهانی است.
«قطعاً همینطور است؛ بهویژه هنرمندانی که بازار بینالمللی دارند، ترجیح میدهند آثارشان را به گالریها و حراجهای خارجی ارائه دهند. در واقع یک بازار داخلی غیررقابتی در ایران ایجاد شده و ما نمیتوانیم با گالریها و حراجهای خارجی که با دلار مبادله میکنند، رقابت کنیم.»
در مجموع، وضعیت کنونی بازار هنر ایران را میتوان بحرانی دانست که هم از ناحیه محدودیتهای داخلی (تعطیلی گالریها) و هم از منظر اقتصاد کلان (سقوط ریال و عدم رقابت با قیمتگذاری دلاری بینالمللی) تحت فشار شدید قرار دارد.
