بررسی تجلی نور قرآن در سیره و رفتار امام سجاد (ع)

انس امام سجاد (ع) با قرآن کریم و تجلی انوار الهی

یکی از برجسته‌ترین صفات منسوب به امام سجاد «علیه‌السلام»، انس عمیق و پیوند ناگسستنی ایشان با قرآن کریم بوده است. این ارتباط نه تنها در کلام و اعمال ایشان ظهور می‌یافت، بلکه رفتار و منش ایشان کاملاً منطبق بر مضامین و مفاهیم قرآنی بود. امام سجاد (ع) ارزش قرآن را چنان والا می‌شمردند که در حدیثی نقل شده است: «لَوْ مَاتَ‏ مَنْ‏ بَیْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لَمَا اسْتَوْحَشْتُ بَعْدَ أَنْ یَکُونَ الْقُرْآنُ مَعِی»؛ یعنی اگر تمام مردم شرق تا غرب جهان از بین بروند و من تنها بمانم، به واسطه همراهی قرآن هرگز احساس وحشت نخواهم کرد. از خاندان طهارت (ع) روایت شده است که ایشان قرآن را چنان تلاوت می‌کردند که گویی در همان لحظه بر قلب مبارکشان نازل شده است. به طور خاص، هنگام رسیدن به آیه شریفه «مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ»، عظمت مالکیت خداوند بر عالم برای ایشان به قدری ملموس می‌شد که تکرار این آیه تا آستانه خروج جان از بدن ادامه می‌یافت.

میزان انس امام سجاد (ع) با کلام وحی را می‌توان در دعای ۴۲ صحیفه سجادیه مشاهده کرد. در این دعا، ایشان قرآن را نوری می‌دانند که برای هدایت از ظلمات گمراهی و جهالت نازل شده و شفایی برای دل‌هاست. ایشان خدا را شاکردگی می‌کنند که یاری داده‌اند تا بر تلاوت این کتاب آسمانی موفق شوند، و سپس از خداوند می‌خواهند که آنان را توفیق دهد تا حق تلاوت را به جای آورده و با اعتقاد تسلیم در برابر آیات محکمش، و پناه بردن به متشبهات و بینات روشن آن، بندگی نمایند.

ضرورت رعایت آداب تلاوت قرآن

برای بهره‌مندی از آثار معنوی و مادی مصحف شریف، لازم است انسان آداب آن را رعایت کند، چنانکه مقام معظم رهبری فرموده‌اند: «تلاوت به شرط رعایت آداب، در همه ابعاد معجزه می‌کند». اولین ادب قرآنی، ارج نهادن به این کتاب به سبب «قُرْءَانٌ کَرِیْمٌ» بودن آن است. پیامبر اکرم (ص) تأکید کردند که احترام به قرآن، احترام به خداوند است. این ارزشگذاری نه تنها باید در باطن و اعتقاد وجود داشته باشد، بلکه باید در ظاهر نیز منعکس گردد؛ قرآن باید در بالاترین مکان خانه قرار گیرد، با وضو قرائت شود، و هنگام جابجایی وسایل، در معرض بی‌احترامی قرار نگیرد.

«قرآن از همه چیز، جز خدا، برتر است؛ پس هرکه قرآن را پاس دارد خدا را پاس داشته است و هر که قرآن را پاس ندارد، احترام خدا را سبک شمرده است.»

جلوه‌هایی از احترام ائمه و بزرگان به قرآن

سیره بزرگان دین بر اهمیت رعایت این آداب تأکید دارد. نقل است که هنگامی که امام خمینی (ره) دچار عارضه چشمی شدند و پزشک دستور منع مطالعه داد، ایشان پاسخ دادند: «من چشم را برای خواندن قرآن می‌خواهم، چشمی که نتواند قرآن بخواند، چه فایده‌ای دارد!» همچنین در جلسات قرآن، امام (ره) برای تجلیل از کلام الهی، با وجود آماده بودن جایگاه ویژه، روی زمین می‌نشستند تا احترام قرآن حفظ شود. در موردی دیگر، ایشان به محض مشاهده قرار گرفتن قرآن روی زمین، آن را برداشتند و روی میز گذاشتند و فرمودند: «قرآن را روی زمین نگذارید»؛ این رفتار نشان‌دهنده لزوم رعایت صورت معنوی و ظاهری در برخورد با قرآن است، یعنی علاوه بر سیرت خوب، ظاهر قاری و نحوه برخورد با مصحف نیز باید زینت‌بخش معنویت باشد.

«در کنار سیرت خوب، صورت قاری هم باید به حالت صلاح و معنویت باشد.»

رعایت این آداب و جایگاه والا نهادن برای قرآن، راهی است برای بهره‌مندی راستین از نور هدایت الهی که در کلام امام سجاد (ع) به زیبایی متجلی شده است.