آیات قرآن درباره تشبیه معبودهای باطل به خانه عنکبوت

تشبیه معبودهای باطل به خانهٔ عنکبوت در قرآن

قرآن کریم در آیاتی به تشبیه سست و بی‌پایه بودن تکیه‌گاه‌های غیر الهی پرداخته است. این تشبیه، به طور مشخص معبودهای باطل و اولیا و رهبران غیر الهی را به خانه عنکبوت مانند می‌کند. این خانه، به دلیل نداشتن دیوار، سقف، در و پیکر، قادر به حفاظت از صاحب خود در برابر عوامل محیطی مانند گرما و سرما نیست و با اندک بادی می‌لرزد و از هم می‌پاشد. این سستی و بی‌اعتباری، وجه اشتراک اصلی بین اتکای به باطل و خانه عنکبوت است.

آیهٔ مورد نظر (عنکبوت، آیات ۴۱ تا ۴۳) بیان می‌کند که مَثَل کسانی که جز خدا را اولیای خود بر می‌گزینند، مانند عنکبوت است که خانه‌ای برگزیده، در حالی که سست‌ترین خانه‌ها، خانهٔ عنکبوت است، اگر می‌دانستند. این مثال‌ها برای مردم زده می‌شود و تنها دانایان آن را درک می‌کنند. این بینش عمیق، نشان می‌دهد که تکیه بر هر امر غیر خدایی، پایه‌ای سست‌تر از تار عنکبوت دارد و هیچ امنیتی فراهم نمی‌کند.

• اتکای به اولیای غیر الهی همانند ساختن پناهگاهی از سست‌ترین مواد است.
• خانه عنکبوت، نماد آشکار بی‌پایگی و عدم تأمین مصونیت است.
• کسانی که به غیر خداوند تکیه می‌کنند، خود را در معرض خطر و نابودی قرار می‌دهند.
• این تشبیه در ادبیات فارسی نیز برای اشاره به سستی و بی‌اعتباری به کار رفته است.
• آیه تأکید دارد که این مثال را تنها کسانی درک می‌کنند که دارای علم و بصیرت هستند.

صاحب «بحرالحقایق» بیان می‌کند: «عنکبوت هر چند بر خود می‌تند، زندان برای نفس خود می‌سازد و قید بر دست و پای خود می‌نهد. پس خانه او محبس او است.»

شیخ عطار نیز بی‌ثباتی دنیا و اندوخته‌های دنیاپرستان را به خانه عنکبوت و مگس صید شده در آن تشبیه کرده است.

در نهایت، این تشبیه قرآنی هشداری است به باورمندان که تکیه‌گاه‌های دنیوی و رهبران گمراه، فاقد ثبات و دوام هستند و تنها خداوند متعال است که عزیز و حکیم بوده و شایستهٔ پرستش و اتکا به شمار می‌رود. کسانی که به چنین اولیایی می‌چسبند، عاقبت در مهلکه گرفتار شده و روی خلاصی نخواهند داشت.