تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر کم‌رنگ شدن ارتباطات خانوادگی

تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر کاهش انسجام خانواده

نهاد خانواده به عنوان مؤثرترین ساختار اجتماعی، مسئول انتقال ارزش‌های فرهنگی، ضابطه‌مند کردن رفتارها و تربیت نسل آینده است. با این حال، تحت تأثیر پدیده‌های مدرنیته و به ویژه گسترش روزافزون فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، این نهاد مقدس دچار تحولات و چالش‌های جدی شده است. این تغییرات صرفاً کمی نبوده، بلکه کارکردهای بنیادین خانواده را تحت‌الشعاع قرار داده است. یکی از بارزترین نتایج این تحولات، کمرنگ شدن ارتباطات خویشاوندی و فاصله‌ی نسلی عمیق میان اعضای خانواده است، به‌طوری که تربیت نسل جدید تا حد زیادی از کنترل خانواده خارج شده است.

این شرایط نامطلوب، پیامدهای ملموسی در جامعه به دنبال داشته است. آمارهای حاکی از افزایش نرخ طلاق (از جمله طلاق عاطفی)، بالا رفتن سن ازدواج، رواج تجرد زیستی، بروز اختلافات خانگی و ظهور اشکال جدیدی از روابط مانند ازدواج سفید، نشان‌دهنده آسیب جدی وارد شده به ساختار خانواده است. شبکه‌های اجتماعی با تسهیل ارتباط‌گیری از راه دور، طبق گفته odbornikانی چون گیدنز مبنی بر “از جا کندگی زمان و مکان”، به طور متناقضی باعث نزدیکی افراد دور و دوری افراد هم‌خانه شده‌اند. نیازهای کاذب این فضا منجر به نارضایتی و حتی تسهیل روابط فرازناشویی شده است.

• استفاده افراطی از شبکه‌های اجتماعی در محیط خانواده، میزان گفتگوی روزانه میان اعضا را به کمتر از ۱۵ دقیقه کاهش داده است.
• این ابزارها حریم‌های خصوصی در خانواده را از بین برده و اعتماد میان زوجین را به دلیل برقراری ارتباط با افراد غریبه، تضعیف کرده‌اند.
• والدین و فرزندان مدت زیادی را در کنار هم، اما دور از نظر عاطفی می‌گذرانند که این امر رغبت به گفتگوهای مشترک را کم می‌کند.
• جایگزینی دیدارهای حضوری با تلفن و پیامک، خلأ ساعت‌های مشترک برای گفتگو و هم‌صحبتی درباره مسائل مختلف را از بین برده است.
• افزایش استفاده از اینترنت موبایلی و تغییر نگرش والدین به تربیت فرزندان، زمینه‌ساز دوری عاطفی و شکاف نسلی شده است.

«فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی تأثیرات بسیار سوء بر خانواده‌ها گذاشته که کم رنگ شدن ارتباطات خانوادگی از جمله آن‌هاست. این امر موجب کاهش سطح اعتماد و در نهایت آسیب جدی به نهاد خانواده می‌شود.»

برخی از زنان ناراضی از زندگی مشترک، عباراتی نظیر «همسرم مرا درک نمی‌کند» یا «همسرم به زندگی اهمیت نمی‌دهد» را بیان می‌کنند که ریشه در کاهش مهارت‌های ابراز محبت و حل اختلافات از طریق گفتگو دارد.

برای مقابله با این بحران، تقویت ارتباط عاطفی و مهارت گفت‌وگو در خانواده ضروری است. والدین باید با الگوبرداری صحیح و اختصاص زمان مشخص برای گفتگو، به نیازهای روانی فرزندان نزدیک شده و پایه‌های اعتماد و آرامش را در کانون خانواده تقویت کنند. کارشناسان معتقدند ریشه‌ی بسیاری از خشونت‌های خانگی نیز در همین نبود تعامل و گفتگوی همدلانه نهفته است.