بررسی آیات مهدویت در قرآن بر اساس گفته‌های کارشناس قرآنی

بررسی آیات مهدویت در پرتو قرآن و روایات

حجت‌الاسلام والمسلمین علی رجبی، حافظ قرآن و مبدع اطلاع‌نگاشت‌های قرآنی، در جدیدترین اینفوگرافی خود با عنوان “کس چو قرآن نگشود از رُخ موعود نِقاب” به تحلیل آیات مرتبط با مهدویت پرداخته است. قرآن کریم به دلیل ویژگی‌های منحصر به فرد از جمله جامعیّت و “بیانًا لِکُلِّ شَیٍ” بودن، بهترین مرجع برای شناخت حجّت خداوند محسوب می‌شود. این جامعیت از طریق دو لایه ظاهر (تفسیر) و باطن (تأویل) قابل دسترسی است. بسیاری از معارف مهدویّت بر اساس حکمت الهی در لایه‌های درونی آیات جای گرفته‌اند، در حالی که بخشی دیگر در مرحله تفسیر نمایان است. قرآن کریم اصول و کلیات را بیان کرده و تبیین جزئیات آن بر عهده معصومان (ع) نهاده شده است. از این رو، اصل موضوع مهدویت در قرآن مطرح است و برای درک کامل جزئیات، رجوع به روایات ضروری است.

چهار شیوه علمی برای بررسی آیات مهدویت وجود دارد:

• ترتیبی: بررسی آیات به ترتیب چینش سوره‌ها.
• تنزیلی: بررسی آیات به ترتیب نزول از مکی تا مدنی.
• تفسیری - تأویلی: تمرکز ابتدا بر آیات تفسیری و سپس آیات تأویلی مرتبط با مهدویت.
• موضوعی: این شیوه علمی‌ترین رویکرد است که شامل بررسی آیات ناظر به “موعود”، “موعود موجود” (ضرورت وجود حجّت حیّ الهی)، “موعود غائب” (آیات مربوط به غیبت) و در نهایت “وظایف منتظران” می‌شود.

برخی روایات بر تفسیر آیات خاصی متمرکز هستند؛ مانند آیه “لیُظهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ” (توبه/۳۳)، به این معنا که دین حق با رهبری مهدی (عج) در نهایت بر تمامی ادیان غلبه خواهد کرد. در جنبه تأویلی، آیه “الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ” (بقره/۳) مورد توجه است که مصادیق غیب در بطن شامل ایمان به حجّت غایب می‌شود، در حالی که ظاهر آیه به غیب مطلق الهی اشاره دارد. همچنین، آیاتی که مستقیماً به مهدویت اشاره ندارند، مانند دلایل قرآنی طول عُمر مهدی (عج)، برای پاسخگویی به شبهات مهدوی نقش راهگشا دارند.

“قرآن کریم به جهت ویژگی‌های منحصر به فرد خود، از جمله جامعیّت و«بیانًا لِکُلِّ شَیٍ» بودن، بهترین مرجع شناخت حجّت خداوند است.”

“علم کامل به تأویل فقط نزد امام با مراجعه به روایات معتبر می‌باشد.”

انتخاب هر یک از این شیوه‌ها کاملاً وابسته به هدف مطالعه و نوع مخاطب است. در نهایت، تأکید بر این است که فهم عمیق آموزه‌های مربوط به امام زمان (عج) نیازمند تلفیق میان متون صریح قرآن و تفاسیر تأویلی برگرفته از احادیث معتبر اهل بیت (ع) است.