مقایسه زبان فارسی و عربی: شباهت خواهر و برادری و آشنایی جاحظ با فارسی

تحلیل مقایسه زبان فارسی و عربی از دیدگاه نویسنده موریتانیایی

احمد فال‌الدین، نویسنده موریتانیایی که کتاب‌هایش با نام‌های «دیده‌ور» (درباره جاحظ) و «دانشمند» (درباره غزالی) توسط نشر هرمس به فارسی ترجمه شده است، در سفر خود به تهران، دیدگاه‌های جالبی درباره زبان فارسی و رابطه آن با زبان عربی بیان کرد. فال‌الدین که هم‌اکنون به عنوان خبرنگار الجزیره در قطر فعالیت می‌کند، زبان فارسی را زبانی «شاعرانه»، «بسیار غنی»، «آهنگین و خوش‌آوا» توصیف نمود. او ویژگی‌های آوایی این زبان را با کشیدگی حروف و نهفتگی موسیقی در انتهای واژگان برجسته ساخت. تعریف اصلی او این است که زبان فارسی و عربی «برادر دوقلو» هستند.

این شباهت عمیق به دلیل «هجرت واژگانی» میان این دو زبان، یعنی ورود گسترده واژگان عربی به فارسی و بالعکس، شکل گرفته است. این تبادل واژگانی باعث نزدیکی ساختاری و معنایی شده است، هرچند فال‌الدین اشاره می‌کند که در مقطعی این دو زبان از یکدیگر «بیگانه شده‌اند».

• زبان فارسی زبانی با طبعی شاعرانه با غنای واژگانی بالا است.
• نزدیکی فارسی و عربی ناشی از تبادلات گسترده واژگانی در طول تاریخ است.
• نویسنده معتقد است که نیاز به نوشتن، یک «نیاز انسانی درونی» و نوعی «اراده الهی» است، نه صرفاً شغل یا تفریح.
• وی تأکید کرد که حتی جاحظ، اندیشمند بزرگ عرب، نیز بر زبان فارسی تسلط داشته و از جملات فارسی در آثار خود استفاده می‌کرده است.
• فال‌الدین ابراز امیدواری کرد که این دو زبان دوباره به یکدیگر نزدیک شوند.

«به نظر من، زبان فارسی زبانی شاعرانه است؛ زبانی بسیار غنی، آهنگین و خوش‌آوا. این زبان با زبان عربی برادر دوقلو هستند.»

وی افزود: «زمانی که کسی می‌نویسد، از خود نمی‌پرسد که در حال انجام چه کاری است؛ همان‌طور که شاعر هنگام سرودن شعر، از خود نمی‌پرسد که این کار چیست. چنان‌که گویی از بلبل بپرسیم: چرا آواز می‌خواند؟»

تجربه نوشتن رمان برای فال‌الدین، که شغل اصلی‌اش خبرنگاری است، ترکیبی از مسئولیت اجتماعی و رفع نیاز درونی محسوب می‌شود. دیدگاه ارائه شده توسط این نویسنده موریتانیایی، بر اهمیت پیوند تاریخی و فرهنگی میان ادبیات فارسی و عربی تأکید دارد و ارزش ذاتی زبان فارسی را از منظر یک زبان شناس غیر ایرانی برجسته می‌سازد.