مقاوم‌سازی نمای گنبد ۴۰۰ ساله الله‌وردی‌خان با فناوری نانو

مرمت علمی نمای گنبد الله‌وردی‌خان حرم رضوی

گنبد الله‌وردی‌خان که یکی از جلوه‌های شاخص معماری دوره صفوی در حرم مطهر رضوی است، شاهد اجرای عملیات مرمتی تخصصی بر پوسته مسی نمای خود بود. این بنای تاریخی ۴۰۰ ساله، که بر فراز رواق الله‌وردی‌خان واقع شده، نیازمند حفاظت در برابر آسیب‌های محیطی ناشی از اکسیداسیون و فرسایش بود. هدف اصلی این عملیات، حفظ اصالت تاریخی بنا، بهبود منظر بیرونی و افزایش دوام پوسته فلزی آن است. رواق و گنبد الله‌وردی‌خان در اوایل قرن یازدهم هجری قمری توسط الله‌وردی‌خان، از سرداران برجسته دوران شاه‌عباس صفوی، ساخته شد و از نظر معماری اهمیت ویژه‌ای دارد.

نمای بیرونی گنبد که پیش‌تر آجری بوده، در دوره پهلوی دوم با ورق‌های مسی پوشانده شد تا استحکام و حفاظت آن افزایش یابد. با گذشت زمان، این پوشش مسی دچار تیرگی، تغییر رنگ ناشی از اکسیداسیون و گاهی طبله‌کردن شده بود که بر زیبایی بصری آن تأثیر منفی گذاشته بود. پروژه مرمت با رویکردی کاملاً حفاظتی و با زمان‌بندی ۴۵ روزه آغاز شد تا خوانایی بصری گنبد بازیابی شده و آب‌بندی کامل پوسته فلزی تضمین شود.

مراحل تخصصی عملیات حفاظتی

عملیات مرمت شامل چند مرحله دقیق و علمی بود:

• لکه‌برداری سطح مسی: استفاده از مواد شیمیایی مخصوص برای رفع آثار اکسیداسیون و تیرگی‌های ناخواسته.
• جرم‌برداری و براق‌سازی: سمباده‌کاری سطح مس با پدهای ویژه برای بازیابی براقیت بدون آسیب به ساختار زیرین.
• بندکشی مجدد: تقویت پیوستگی پوسته و کاهش نفوذپذیری رطوبت با استفاده از مواد تخصصی درزها.
• اجرای لایه محافظ نانویی: استفاده از مواد نانویی مخصوص و کیلر به عنوان پوشش نهایی برای جلوگیری از تیرگی مجدد و افزایش طول عمر پوسته در اقلیم گرم و خشک مشهد.

این رویکرد نوین، نمونه‌ای از تلاش برای ادغام فناوری نانو در حفظ میراث معماری است. لایه محافظ نانویی در افزایش دوام مصالح و آب‌بندی کامل گنبد نقش حیاتی ایفا می‌کند.

«مرمت پوسته نمای گنبد الله‌وردی‌خان تلاشی است برای حفظ هویت تاریخی و هنری بنا و استوار نگه داشتن آن برای سال‌های آینده.»

«این عملیات با هدف بازگرداندن سیمای پاکیزه و درخشان گنبد انجام شد تا بار دیگر شکوه آن در حرم امام مهربانی‌ها جلوه‌گر شود.»

این مرمت علمی و دقیق نشان‌دهنده تعهد سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی به حفظ سرمایه‌های فرهنگی و هنری شاخص کشور است. با پایان این عملیات، گنبد الله‌وردی‌خان با نمایی استوارتر و درخشان‌تر، نمادی از پیوند هنر، تاریخ و معنویت در قلب مشهد خواهد بود.