همبستگی ملی در راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ تحلیل جامعه‌شناختی پیروزی انقلاب

همبستگی ملی در راهپیمایی‌ها؛ تداوم گفتمان انقلاب اسلامی

به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مهرداد توکلی‌راد، جامعه‌شناس، در گفتگو با مهر، انقلاب اسلامی را یکی از منحصربه‌فردترین تحولات قرن بیستم معرفی کرد و تأکید نمود که تحلیل این واقعه صرفاً در چارچوب نظریه‌های کلاسیک انقلاب (اقتصادی، سیاسی یا طبقاتی) ممکن نیست. این انقلاب پدیده‌ای چندبعدی بود که مشارکت گسترده اقشار مختلف جامعه از جمله کارگر، معلم، دانشجو و دانش‌آموز را در پی داشت. وی بر این باور است که راهپیمایی‌های سالگرد دهه فجر، صرفاً یک آیین نمادین نیستند، بلکه بازتولید کنش اجتماعی انقلاب محسوب می‌شوند و نشان می‌دهند که انقلاب اسلامی همچنان در حافظه جمعی جامعه ایرانی فعال است. این تداوم مشارکت، ویژگی مردمی‌بودن انقلاب اسلامی را که آن را از سایر انقلاب‌های معاصر متمایز می‌سازد، حفظ کرده است.

نقش رهبری و استقلال به عنوان دستاورد محوری

توکلی‌راد با اشاره به نقش رهبری کم‌نظیر انقلاب، صلابت و قاطعیت امام خمینی (ره) در بسیج ملت حول یک هدف مشترک را ستودنی دانست. او تأکید کرد که تأکید رهبر فقید بر نفی کامل نظام شاهنشاهی و اتکا به اراده مردم، مسیر پیروزی را هموار ساخت. یکی از بنیادی‌ترین شعارها و دستاوردهای این انقلاب، استقلال است. انقلاب اسلامی الگوی تحمیلی استعمار نوین مبنی بر وابستگی از طریق توسعه را نپذیرفت و بر خوداتکایی و خودباوری تأکید کرد. به زعم این جامعه‌شناس، بسیاری از فشارهای مستمر علیه جمهوری اسلامی در دهه‌های اخیر، ریشه در همین استقلال‌طلبی دارد که ایران را در حوزه‌های علمی، فناوری، سیاست خارجی و امنیتی به یک بازیگر مستقل منطقه‌ای تبدیل کرده است.

آزادی و مدل حکمرانی جایگزین

وی همچنین به قرائت متفاوت انقلاب اسلامی از مفهوم آزادی اشاره کرد و بیان داشت که این مفهوم فراتر از رهایی سیاسی بوده و شامل رهایی انسان از سلطه‌های فکری، فرهنگی و اخلاقی است. این دیدگاه در مقابل الگوهای غربی که می‌تواند منجر به بحران‌های اخلاقی شود، آزادی را در چارچوب کرامت انسانی و معنویت بازتعریف می‌کند. جمهوری اسلامی به عنوان یک دکترین نوین، در جهانی تحت سلطه لیبرالیسم یا کمونیسم، حکمرانی مبتنی بر توحید و مردم‌سالاری دینی را ارائه داد. این ویژگی باعث شده است که جمهوری اسلامی همواره به عنوان یک آلترناتیو گفتمانی با چالش‌های نظام‌های مسلط جهانی روبرو باشد.

• حضور گسترده مردم در راهپیمایی‌های دهه فجر، نشان‌دهنده زنده بودن انقلاب در متن جامعه است.
• انقلاب اسلامی بر خلاف بسیاری از انقلاب‌ها، یک حرکت محدود نخبگانی یا صرفاً طبقاتی نبوده است.
• بسیاری از فشارها علیه ایران، ناشی از تأکید این نظام بر استقلال و عدم پذیرش وابستگی است.
• مفهوم آزادی در گفتمان انقلاب اسلامی، شامل رهایی از سلطه‌های فکری و فرهنگی نیز می‌شود.
• انقلاب اسلامی یک فرایند دائمی است که نیازمند بازخوانی متناسب با شرایط جدید می‌باشد.