ضرورت توجه به مفهوم دو فضایی شدن زندگی بشر
سید سعیدرضا عاملی، رئیس شورای تحول علوم انسانی بر لزوم بازتعریف نظام تعلیم و تربیت برای مواجهه با دنیای دیجیتال تاکید کرد و از فاصلهگیری علم از مسیر حکمی انتقاد نمود.
لزوم بازتعریف تعلیم و تربیت در مواجهه با دنیای دیجیتال
سید سعیدرضا عاملی، رئیس شورای تحول علوم انسانی، با انتقاد صریح از روند فعلی علم و فاصله گرفتن آن از رویکردی حکمی و جامعنگر، بر اهمیت توجه به مفهوم دو فضایی شدن زندگی بشر تأکید کرد. این دوگانگی ناشی از ظهور و نفوذ عمیق فناوریهای نوین و بهویژه فضای دیجیتال در تار و پود زندگی روزمره است. عاملی معتقد است که نظام آموزشی و تربیتی کنونی کشور در مواجهه با این تحول بنیادین، نیازمند بازتعریف اساسی است تا بتواند نسلهای آینده را برای زندگی در این محیط دوگانه آماده سازد. این وضعیت نیازمند تفکر عمیق درباره نسبت میان جهان واقعی فیزیکی و جهان مجازی است، اصلی که در حکمرانی و توسعه فردی تأثیرگذار خواهد بود.
نظام تعلیم و تربیت سنتی، که عمدتاً مبتنی بر انتقال دانش خطی و تجربه محدود فضایی طراحی شده بود، در برابر سرعت و گستردگی جهان دیجیتال دچار چالش شده است. فقدان یک چارچوب فکری منسجم برای حکمیسازی علم، منجر به تکامل شتابزده در حوزههای فنی بدون در نظر گرفتن عواقب عمیق انسانی و اجتماعی آن شده است. این امر به نگرانیهایی درباره هویت، اخلاق و معنای زندگی در عصر سلطه الگوریتمها دامن میزند.
- فاصله علم از رویکرد حکمی: تأکید بر جنبههای کارکردی علم به جای مبانی عمیق معرفتی و اخلاقی.
- چالش دو فضایی شدن: نیاز به تربیت نسلی که بتواند به طور مؤثر و اخلاقی در هر دو فضای فیزیکی و مجازی عمل کند.
- ضرورت بازنگری در نظام آموزشی: طراحی برنامههای درسی متناسب با واقعیتهای عصر دیجیتال و تقاضاهای آینده شغلی و اجتماعی.
- اهمیت هویتسازی: مقابله با تهدیدات هویتی ناشی از مواجهه مداوم با محتوای دیجیتال بدون پشتوانه فکری قوی.
“فاصله گرفتن علم از مسیر حکمی و جامعنگر، یکی از بزرگترین چالشهای کنونی جامعه ماست که مستلزم واکنش جدی ساختاری است.”
“نظام تعلیم و تربیت باید بازتعریف شود تا بتواند پاسخگوی نیازهای انسان دو فضای امروز باشد.”
در نهایت، توجه به این شکاف بین جهان آموزش و جهان واقعیت دیجیتال، یک ضرورت راهبردی است. اگر آموزش نتواند چارچوبی معنایی و اخلاقی برای زیستن در عصر دیجیتال فراهم کند، جامعه با خلاءهای جدی در حوزه سرمایه انسانی و حکمرانی مواجه خواهد شد. این بازنگری باید با هدف ایجاد توازن میان نوآوری تکنولوژیک و حفظ اصول بنیادین انسانی صورت پذیرد.
