پایان پیمان هستهای آمریکا و روسیه و خطر مسابقه تسلیحاتی جدید
انقضای پیمان "استارت نو" آخرین محدودیتهای متقابل بر زرادخانههای هستهای آمریکا و روسیه را لغو میکند و نگرانیها در مورد بیثباتی جهانی را افزایش میدهد.
انقضای پیمان «استارت نو» و ظهور مجدد خطر مسابقه تسلیحاتی
انقضای قریبالوقوع پیمان استارت نو (New Start) بین ایالات متحده و روسیه، آخرین محدودیتهای متقابل اعمال شده بر دو ابرقدرت هستهای جهان را از بین میبرد. این رویداد، که زنگ مرگ نیم قرن تلاش در زمینه کنترل زرادخانهها تلقی میشود، در دورهای از بیثباتی فزاینده جهانی رخ میدهد و به فروپاشی نظم بینالمللی مبتنی بر قانون پس از جنگ جهانی دوم دامن میزند. سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، اعلام کرده است که کشورش برای «واقعیت جدید» آماده است. الکساندرا بل، رئیس «بولتن دانشمندان اتمی»، هشدار داده است که ریسکهای هستهای در سال ۲۰۲۵ پیچیدهتر و خطرناکتر شدهاند، زیرا رهبران در مدیریت این ریسکها کوتاهی کردهاند. دیمیتری مدودف، یکی از امضاکنندگان اصلی این پیمان در سال ۲۰۱۰، اظهار داشت که انقضای آن باید «همه را نگران کند»، زیرا از بین رفتن توافق به معنای «اتمام اعتماد» است.
محدودیتهای پیمان و عدم تمدید آن
پیمان استارت نو هر کشور را به ۱۵۵۰ کلاهک هستهای استراتژیک مستقر و مجموعاً ۸۰۰ سیستم پرتاب (موشک یا بمبافکن) محدود میکرد. در حالی که ولادیمیر پوتین تمدید یکساله را پیشنهاد کرده بود، به نظر میرسد مذاکرات جدی بهویژه پس از موضعگیری دونالد ترامپ مبنی بر لزوم یک «توافق بهتر» که شامل چین نیز باشد، متوقف شده است. بر اساس تخمینهای موسسه «فدراسیون دانشمندان آمریکایی» (FAS)، زرادخانه آمریکا حدود ۵۱۷۷ و روسیه حدود ۵۴۵۹ کلاهک دارد، در حالی که زرادخانه چین بسیار کوچکتر است.
- انقضا، بیش از پنج دهه دیپلماسی کنترل تسلیحات را بیاثر میکند.
- نگرانی از اینکه این اتفاق منجر به مسابقه تسلیحاتی جدید شود، بهویژه با توجه به تمرکز بر مدرنسازی زرادخانهها.
- پیمان استارت نو شامل سیستم گستردهای از نظارت و بازرسی متقابل بود که روسیه مشارکت خود را در بخش بازرسیها در سال ۲۰۲۳ به حالت تعلیق درآورده بود.
- کارشناسان معتقدند که امید به دستیابی به «توافق بهتر» پس از انقضا، «خوشبینی غیرواقعی» است.
دیمیتری مدودف: «وقتی توافقی هست، به معنای وجود اعتماد است، اما وقتی توافقی نیست، به این معناست که اعتماد از بین رفته است.»
باراک اوباما: انقضای پیمان «بهشکلی غیرضروری دههها دیپلماسی را نابود میکند و میتواند مسابقهای تسلیحاتی را شعلهور سازد که جهان را ناامنتر میکند.»
پیامدهای گستردهتر بر امنیت جهانی
فروپاشی استارت نو میتواند معاهده عدم اشاعه هستهای (NPT) را نیز تهدید کند، زیرا این معاهده ایجاب میکند که کشورهای دارای سلاح هستهای تلاشهای صادقانهای برای خلع سلاح انجام دهند. کارشناسان هشدار میدهند که این امر میتواند توجیه تاریخی بازدارندگی هستهای مبنی بر ایجاد ثبات را از بین ببرد. با توجه به تنشهای کنونی، بهویژه پس از تهاجم روسیه به اوکراین و افزایش اصطکاک در مرزهای ناتو، این وضعیت زنگ خطری جدی برای ساختارهای امنیتی جهانی محسوب میشود.
