روایتی از ابوالحسن صبا از زبان دخترش: نجات موسیقی ایران از تاثیرات خارجی

میراث استاد ابوالحسن صبا از نگاه دخترش

روایتی عمیق از زندگی و اندیشه‌های ابوالحسن صبا، استاد برجسته موسیقی ایرانی، توسط دخترش، غزاله صبا، در حاشیه مراسم یادبودش در سال ۱۳۴۹ بیان شده است. غزاله صبا که در زمان فوت پدر ۲۲ ساله بود، خاطراتی نزدیک از او دارد. صبا هنرمندی چندبعدی بود که علاوه بر موسیقی، در نقاشی و شناخت شعر کلاسیک تبحر داشت. نکته قابل توجه در این روایت، دغدغه‌های موسیقایی صبای فقید است. او آرزو داشت اگر فرصتی بیشتر به او داده می‌شد، موسیقی ایران را از آنچه «ستم موزیک عربی و ترکی» می‌خواند، نجات دهد و مسیر واقعی موسیقی ایرانی را تثبیت کند تا هیچ موسیقی خارجی نتواند بر آن تأثیر بگذارد.

ابوالحسن صبا نقشی کلیدی در تحول موسیقی ایرانی ایفا کرده است. او یکی از پیشگامان اصلی در انتقال و تطبیق تکنیک‌های ساز ویولن با موسیقی اصیل ایرانی بود، امری که نیازمند تلاشی مضاعف برای انتقال تکنیک‌های کمانچه به این ساز جدید بود. تلاش‌های او برای نت‌نویسی دقیق موسیقی ایرانی و تربیت نسل جدیدی از موسیقیدانان، میراثی گران‌بها برای فرهنگ ایران محسوب می‌شود. غزاله صبا پدرش را فردی حساس، ساده و درون‌گرا توصیف می‌کند که عاشق سفر بود و با سفرهای متعدد خود به نواحی مختلف ایران، موسیقی بومی و عشایری را جمع‌آوری و الهام‌بخش آثار ماندگاری همچون «دیلمان» و «شوشتری» قرار داد.

• صبا تلاش زیادی برای نت‌نویسی موسیقی ایرانی و حفظ ساختار آن انجام داد.
• او به موسیقی نواحی ایران اهمیت فراوان می‌داد و خود کاوشگری فعال در این زمینه بود.
• نگاه روشنفکرانه صبا و آزادی عملی که به دخترش برای انتخاب مسیر هنری می‌داد، نشان‌دهنده شخصیت فرهنگی او بود.
• غزاله صبا با اندوه از فراموش شدن خانه پدری و سرنوشت یادگارهای این استاد بزرگ سخن می‌گوید.
• آرزوی صبا نجات موسیقی ایران از نفوذ موسیقی خارجی و رواج سبک‌های غیرایرانی بود.

غزاله صبا نقل می‌کند: «اگر روزگار فرصت دهد و من فقط ۵ سال دیگر زنده بمانم موسیقی ایران را برای همیشه از ستم موزیک عربی و ترکی نجات خواهم داد و موسیقی ایرانی به راه واقعی خود خواهد رفت که دیگر هیچ موزیک خارجی نتواند بر آن رخنه کند.»

در وصف ویژگی‌های شخصیتی پدرش اشاره می‌کند: «صبا روحیه‌ای حساس، ساده و درون‌گرا داشت و در عین حال، عشقی عمیق به سفر و شناخت موسیقی نواحی ایران در وجودش موج می‌زد.»

در مجموع، این گفتگو یادآور اهمیت نقش صبا در تثبیت جایگاه موسیقی اصیل ایرانی در دوره معاصر است؛ هنرمندی که نه تنها یک نوازنده ویولن، بلکه یک نظریه‌پرداز و پژوهشگر عمیق فرهنگ موسیقی این سرزمین بود. میراث او تلفیقی از سنت و نوآوری است که باید با دقت حفظ شود.