سرنوشت نسل «کم‌مدرسه‌رفته» در ایران؛ آموزش در محاصره بحران‌ها

بحران‌های پیاپی و شکل‌گیری نسل «کم‌مدرسه‌رفته»

نشست «آموزش از راه دور» در خبرآنلاین، به بررسی پیامدهای گسترده و عمیق آموزش مجازی در ایران از زمان شیوع کرونا تا امروز پرداخت. این گفتگو نشان داد که تعطیلی‌های مدارس که ابتدا به دلیل پاندمی کرونا موقتی تلقی می‌شد، اکنون به دلیل عواملی نظیر آلودگی هوا، ناترازی انرژی و بیماری‌های فصلی، به رویه‌ای معمول تبدیل شده است. این تداوم وقفه‌ها تأثیرات مخربی بر کیفیت آموزش و ساختار اجتماعی دانش‌آموزان گذاشته است. مستوره نصیری، دبیر گروه اجتماعی خبرآنلاین، به افت نگران‌کننده معدل دانش‌آموزان، به‌ویژه در پایه دوازدهم رشته علوم انسانی (نزدیک به زیر ۱۰ در سال ۱۴۰۳) اشاره کرد و تأکید نمود که این امر منجر به کاهش مهارت‌های پایه در میان‌مدت خواهد شد، تجربه‌ای که در سطح جهانی نیز مشاهده شده است.

چالش‌های زیرساختی و نابرابری آموزشی

مظاهر گودرزی، خبرنگار، بیان کرد که این تعطیلی‌ها به جایی رسیده که عملاً حدود یک ماه آموزش مؤثر در هر چهار ماه تحصیلی از دست می‌رود. چالش‌های زیرساختی آموزش مجازی، مانند ناکارآمدی پلتفرم شاد و اختلالات اینترنتی، مزید بر علت شده و نابرابری‌های آموزشی را تشدید کرده است. این وضعیت نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری‌های نادرست در حوزه محیط زیست و انرژی، آموزش را به سمت تکیه بیش از حد بر راه‌حل‌های اضطراری و غیر مؤثر سوق داده است.

• تعطیلی‌های مکرر، آموزش مؤثر را از بین برده و زمینه را برای افت تحصیلی فراهم کرده است.
• آموزش مجازی بر انزوای کودکان تأثیر منفی گذاشته و مهارت‌های ارتباطی آن‌ها را تضعیف کرده است.
• دسترسی نابرابر به ابزارهای آموزش مجازی، آمار ترک تحصیل و فقر آموزشی را به‌ویژه در میان نوجوانان افزایش داده است.
• تجربه جهانی نشان می‌دهد که آموزش صرفاً در خانه، به مهارت‌های بنیادین مانند خواندن آسیب می‌زند.
• مدرسه به‌عنوان یک نهاد اجتماعی کلیدی، کارکرد اصلی خود در اجتماعی‌شدن کودکان را از دست داده است.

فهیمه نظری، دبیر گروه تاریخ، تأکید کرد: «مسئله آموزش فراتر از یادگیری خواندن و نوشتن است. آموزش مجازی موجب انزوای کودکان و تضعیف مهارت‌های ارتباطی آن‌ها شده و مدرسه، به‌عنوان یک نهاد اجتماعی، کارکرد خود را از دست داده است.»

نصیری افزود: «اثرات «کم‌مدرسه‌رفتن» الزاماً فوری نیست، اما در میان‌مدت به افت مهارت‌های پایه و کاهش کیفیت یادگیری منجر می‌شود.»

در نهایت، مجموع این عوامل، از افت تحصیلی تا تضعیف مهارت‌های اجتماعی و افزایش شکاف طبقاتی در دسترسی به آموزش با کیفیت، به شکلی جدی آینده آموزشی و اجتماعی نسلی را که از حضور مؤثر در مدارس محروم مانده‌اند، به خطر انداخته است.