بررسی تاریخ ادبیات کودک جهان و آخرین تحولات در این حوزه
مروری بر پیشینه ادبیات کودک جهان و معرفی کتاب «جنگل اشباح» نوشته سام ریث، ترجمه سعید کلاتی، که به بررسی تاریخ ادبیات کودک بریتانیا میپردازد.
تاریخچه ادبیات کودک و آخرین تحولات ترجمه
شناخت ما از تاریخ ادبیات کودک جهان در مقایسه با ادبیات عمومی دیرینگی و عمق کمتری دارد. در ایران، تلاشها برای معرفی ادبیات جهان از دوران قاجار با ترجمه کتابهایی چون «تاریخ ادبیات اروپا» توسط سعید نفیسی آغاز شد. در دهه سی شمسی، پژوهشگران برجستهای مانند توران میرهادی با انتشار مقالاتی در مجله سپیده فردا، و همچنین ترجمه مقالات نظری مرحوم علیمحمد کاردان، گامهای مهمی در تئوریپردازی ادبیات کودک برداشتند. اولین کتاب مستقل تخصصی درباره تاریخ ادبیات کودک و نوجوان در جهان، ترجمه کتابی از دنیز رایت بود که در سال ۱۳۷۱ منتشر شد. این مسیر با انتشار مجموعه مقالاتی نظیر «از روزن چشم کودک» (ترجمه منصوره راعی) و کارهای بعدی آسیه ذبیحنیا و مریم جلالی ادامه یافت.
اخیراً کتاب «جنگل اشباح» نوشته سام ریث با ترجمه سعید کلاتی توسط انتشارات کتابسرای تندیس منتشر شده است که تمرکز ویژهای بر تاریخ خواندنیهای دوره کودکی در بریتانیا دارد. سام ریث، نویسنده، روزنامهنگار و منتقد ادبی پنجاهساله، در این اثر تاریخ کتابهای مورد علاقه کودکان را از دوران باستان تا پایان قرن بیستم میلادی مرور میکند. انتشار ترجمه این کتاب، که در سال ۲۰۲۴ منتشر شده، با این فاصله زمانی اندک، برای پژوهشگران ادبیات کودک ایران بسیار مغتنم است.
ساختار و رویکرد کتاب ریث
نویسنده «جنگل اشباح» در مقدمه کتاب خود، رویکرد سهگانهای را برای پژوهش و تألیف مشخص کرده است؛ او گاهی در جایگاه مورخ ادبی، گاهی منتقد و گاهی نویسنده تاریخ اجتماعی ظاهر میشود. این ترکیب، کتاب را از یک متن خشک پژوهشی به اثری روایی و داستانوار تبدیل کرده است. ریث با لحنی روان نشان میدهد که کودکان در طول تاریخ چگونه با کتابهای مختلف ارتباط برقرار کرده و از آنها لذت بردهاند.
- کتاب با دو مقدمه از دکتر حسین شیخرضایی و پوریا عالمی همراه است اما فاقد یک مقدمه تحلیلی از مترجم است.
- مترجم تلاش کرده است با افزودن پانوشتهایی، کتب ارجاعشده را معرفی و ابهامات نویسنده اصلی را برطرف نماید.
- این اثر به بررسی تحولات ادبیات کودک در فرهنگ غرب، با تمرکز بر بریتانیا، میپردازد.
- افزودن نمایه (Index) میتوانست کاربرد کتاب را برای دانشجویان ایرانی افزایش دهد.
لزوم توجه بیشتر به معرفی کتابهای فارسی ترجمهشده از آثار اصلی معرفی شده در اثر، یکی از مواردی است که میتوانست توسط مترجم لحاظ شود.
ریث با رویکردی میانرشتهای، تاریخ اجتماعی ادبیات کودک را در بستر تحولات فرهنگی زمانه خود ترسیم میکند.
این ترجمه جدید به عنوان منبعی مهم برای درک تحولات جهانی ادبیات کودک محسوب میشود و شکافهای موجود در منابع فارسی در این حوزه را پوشش میدهد، اگرچه نیاز به افزودن جزئیات بیشتر درباره معادلهای فارسی آثار اصلی احساس میشود.
