مناظره امام رضا (ع) درباره وجود خدا با منکرین

مناظره امام رضا (ع) با منکر خدا

این متن به یکی از مناظره‌های شنیدنی امام رضا علیه‌السلام با یکی از منکران وجود خداوند می‌پردازد که برگرفته از کتاب “صد و یک مناظره” محمد محمدی اشتهاردی است. در این گفتگو، امام با استفاده از منطق قوی و استدلال‌های روشن، به شبهات مطرح شده پاسخ می‌دهند. مناظره با این پرسش آغاز می‌شود که اگر حق با منکر باشد، چیزی از دست نمی‌رود، اما اگر حق با امام باشد، منکر زیانکار خواهد بود. منکر وجود خدا با طرح سوالاتی درباره چگونگی و مکان خداوند سعی در نفی وجود او دارد.

امام رضا (ع) در پاسخ‌های تاریخی خود تأکید می‌کنند که خداوند، “چگونگی” و “مکان” را آفریده است، لذا ذات پاک او با هیچ یک از ابزارهای حسی قابل درک نیست و به هیچ چیز شباهت ندارد. استدلال امام بر این پایه استوار است که ناتوانی حواس در درک یک موجود، دلیلی بر نیستی آن نیست، بلکه نشان‌دهنده عظمت و برتر بودن آن وجود از ساحت حواس محدود بشری است.

استدلال بر وجود سازنده هستی

هنگامی که منکر خدا، عدم درک حسی را دلیلی بر عدم وجود خدا می‌داند، امام (ع) پاسخ می‌دهند که ما با وجود ناتوانی حواس، به پروردگار یقین داریم. مسئله زمان و از چه زمانی بودن خدا نیز با پاسخی حکیمانه دفع می‌شود: “به من خبر بده خدا از چه زمانی نبوده است، تا من به تو بگویم از چه زمانی بوده است.” این پاسخ بر ازلی بودن خداوند مکث دارد.

مهم‌ترین بخش این مناظره، ارائه دلیل بر وجود خدا است که امام با تکیه بر نظم و آفرینش بیان می‌کنند:

• بررسی دقیق پیکر انسان و عدم توانایی در تصرف در طول و عرض یا دفع ضرر و رساندن سود، نشان‌دهنده سازنده بودن آن است.
• گردش سیارات، پدید آمدن ابرها، وزش بادها و حرکت خورشید و ماه همه نشانه‌های وجود یک گرداننده و تدبیرکننده هستند. این استدلال‌ها بر مبنای عقل و مشاهده نظام هستی بنا شده‌اند، جایی که نظم دقیق، خود گویای وجود یک ناظم است.

امام رضا (ع) در پاسخ به نفی خدا به دلیل عدم ادراک حسی فرمودند: «چون نیروهای حسی‌ات از درک او ناتوان‌اند، او را انکار می‌کنی؟ در حالی که ما، با وجود آنکه حواس ما نیز از درک ذات پاک او عاجز است، به او ایمان داریم و یقین داریم که او پروردگار ماست.»

این مناظره نمونه‌ای عالی از تبیین اصول اعتقادی و دفاع منطقی از توحید در برابر شبهات منکرین است که بر اساس آموزه‌های دین اسلام شکل گرفته است.