چرا اسلام تربیت فرزند را تکلیف میداند نه انتخاب؟ دیدگاه آیتالله جوادی آملی
اسلام بر خلاف نگرشهای رایج، تربیت فرزند را یک تکلیف الهی میداند که والدین حتی پیش از تولد موظف به رعایت حقوق فرزندان هستند. فرزندان صالح به عنوان باقیات صالحات مطرح میشوند.
تفاوت تربیت دینی و دیدگاههای بشری در اسلام
آیتالله جوادی آملی در آثار خود به تفاوت بنیادین میان قوانین الهی اسلام و مقررات بشری در زمینه تربیت فرزند اشاره کردهاند. در حالی که اعلامیه جهانی حقوق بشر بر آزادی مطلق فرزندان و عدم دخالت در مسیر زندگی آنها تأکید دارد، تعالیم اسلامی اصرار بر تکلیف والدین در قبال حقوق فرزندان دارد؛ تکلیفی که حتی پیش از تولد کودک آغاز میشود. این نگاه اسلامی، تربیت را یک انتخاب شخصی نمیداند، بلکه آن را یک تکلیف شرعی میشمارد که ضامن صلاح و فلاح نسل آینده است. اسلام، فرزندان را نه تنها زینت دنیا، بلکه در صورت دارا بودن خصوصیات «صالح»، باقیات صالحات والدین محسوب میکند که پاداش آن نزد پروردگار متعالی است.
حقوق اساسی فرزندان در تعالیم اسلامی
اسلام بر رعایت حقوق مشخصی برای فرزندان توسط والدین تأکید دارد. این حقوق، صرف نظر از دیدگاههای جاری در جوامع غربی که بر خودگردانی کودک پس از تولد تمرکز دارند، ساختاری هدایتی را برای والدین فراهم میآورد. از منظر اسلام، تربیت صحیح و آشنایی با حقوق، ضامن مصونیت اطفال در برابر آسیبهای اجتماعی و انحرافات آتی است.
- انتخاب نام نیکو برای فرزند از جمله حقوق اصلی است.
- آموزش سواد و مهارتهای پایهای مانند نوشتن از وظایف پدران ذکر شده است.
- فراهم ساختن زمینه ازدواج فرزند پس از رسیدن به سن بلوغ حق دیگری است که باید توسط والدین تأمین شود.
- حفظ اطفال و صیانت از آنها در گرو صلاحیت و رفتار والدین است؛ «یحفظ الأطفال بصلاح آبائهم».
رسول اکرم (ص) فرمودند: «مِنْ حق الولدِ علی والده ثلاثةٌ: أن یُحسّن اسمه و یعلّمه الکتابةَ و یزوّجه اِذ بَلَغَ» که بر سه حق اساسی فرزند بر پدر تأکید دارد.
اگر والدین حقوق فرزندان خود را دریابند و در مسیر آموزش و تشویق آنها کوشا باشند، در بزرگسالی ثمره نیک آن را خواهند دید. این رویکرد تربیتی نشاندهنده عمق نگاه اسلام به ساختار خانواده و سهم والدین در ساختن جامعهای سالم و نیکسرشت است. تربیت صالح نه فقط برای دنیای والدین، بلکه به عنوان نیکی پایدار در پیشگاه الهی ارزشمند است.
«المال و البنون زینة الحیاة الدنیا و الباقیات الصالحات خیرٌ عند ربّک ثواباً و خیرٌ أملاً» که نشان میدهد فرزندان صالح، ارزش ماندگاری بالاتری نسبت به صرف ثروت و فرزندآوری دارند.
