خوانش تاریخی-جامعهشناختی «ایران بین دو انقلاب» آبراهامیان
معرفی کتاب مرجع «ایران بین دو انقلاب» اثر یرواند آبراهامیان، تحلیلگر تحولات ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ با رویکردی تاریخی-جامعهشناختی و ساختاری.
تحلیل تاریخ معاصر ایران در «ایران بین دو انقلاب»
کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته یرواند آبراهامیان به عنوان یکی از متون پایهای در حوزه علوم اجتماعی و تاریخ، یک تحلیل عمیق تاریخی–جامعهشناختی از فرآیند تحولات ایران، از جنبش مشروطه تا انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ ارائه میدهد. این اثر که در مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» معرفی شده، با رویکردی ساختاری و مبتنی بر تحلیل طبقات اجتماعی و نیروهای سیاسی، ریشههای اقتصادی، اجتماعی و ایدئولوژیک یک سده تاریخ ایران را واکاوی میکند. آبراهامیان تأکید دارد که درک انقلاب ۱۳۵۷ مستلزم مطالعه دقیق دوره پهلوی و نقش بازیگرانی چون حزب توده، جبهه ملی و گروههای مذهبی است.
تمرکز اصلی این کتاب بر تعاملات پیچیده میان دولت، طبقات اجتماعی اصلی (مانند زمینداران، بورژوازی نوپا، کارگران و روشنفکران) و ایدئولوژیهای رقیب در شکلگیری تاریخ پرتلاطم معاصر ایران قرار دارد. ساختار تحلیلی کتاب با مروری بر زمینههای عصر قاجار و مشروطه آغاز میشود و سپس به دوره رضاشاه و سیاستهای تمرکزگرایانه میپردازد. بخش هسته مرکزی، به تحلیل دقیق دوران محمدرضا شاه، از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم تا تثبیت حکومت و نقش قدرتهای خارجی اختصاص دارد.
محورهای اصلی تحلیل آبراهامیان در کتاب
- بررسی دقیق شکلگیری و فعالیت احزاب سیاسی و تقابل آنها با حکومت.
- تأکید بر نقش تعیینکننده تضادهای طبقاتی و مبارزات سیاسی در تحولات کشور.
- استفاده گسترده از منابع آرشیوی و اسناد دست اول برای ارائه روایتی مستند.
- تحلیل علل وقوع انقلاب اسلامی و فروپاشی نظام پادشاهی.
به گفته نویسنده، برای فهم انقلاب، باید تحولات دوره میانی، به ویژه دوران حکومت پهلوی و نقش نیروهای سیاسی مختلف را به دقت مطالعه کرد.
ترجمه فارسی این اثر که توسط احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی انجام شده، به دلیل حفظ امانت در انتقال مفاهیم پیچیده و روانی متن، به یک مرجع ضروری برای دانشجویان و پژوهشگران تبدیل شده است. این کتاب چارچوبی تحلیلی برای فهم پویاییهای درونی جامعه ایران و علل ناپایداریهای سیاسی ارائه میدهد.
نثر کتاب، اگرچه آکادمیک است، اما به دلیل وضوح بیان و انسجام منطقی، برای طیف وسیعی از خوانندگان جذاب و قابل فهم است.
در مجموع، کتاب «ایران بین دو انقلاب» با رویکردی چپگرایانه اما مستند، تاریخ نگاری معاصر ایران را به چالش کشیده و بر عوامل ساختاری داخلی در فرآیندهای سیاسی تأکید میورزد.
