افزایش نگرانکننده مصرف قلیان در زنان ایرانی و راهبردهای مقابله
گزارشها حاکی از رشد ۱۳۵ درصدی مصرف دخانیات بین دختران و ۵۷ درصدی مصرف قلیان میان زنان در ایران در پنج سال اخیر است که زنگ خطری جدی برای سلامت اجتماعی و فردی محسوب میشود.
رشد مصرف دخانیات و تغییر هنجارهای اجتماعی در ایران
تازهترین آمارهای رسمی شورای عالی انقلاب فرهنگی نشاندهنده روند بسیار نگرانکنندهای در مصرف دخانیات، به ویژه در میان زنان و دختران جوان ایرانی است. بر اساس این گزارشها، مصرف دخانیات در دختران جوان ۱۸ تا ۲۵ ساله با رشد ۱۳۵ درصدی و مصرف قلیان در زنان با رشد ۵۷ درصدی طی پنج سال اخیر همراه بوده است. این آمارها زنگ خطری جدی محسوب میشوند، چرا که نشان میدهند قبح اجتماعی مصرف دخانیات شکسته شده و این پدیده از حالت پنهانی خارج شده و به صورت علنی و جمعی میان جوانان رواج یافته است. معاون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرده است که این تغییر فرهنگی، مصرف دخانیات را به مهمترین دروازه ورود به چرخه اعتیاد تبدیل کرده است.
رشد چشمگیر مصرف دخانیات در ایران در مقایسه با سایر کشورها بسیار بالاست و سن شروع مصرف نیز به شکلی نگرانکننده کاهش یافته است. این مسئله نه تنها پیامدهای مستقیم بر سلامت جسمانی دارد، بلکه بار اقتصادی و درمانی سنگینی بر دوش نظام سلامت قرار داده و با افزایش آسیبهای اجتماعی، چالشی برای پیشرفت کشور ایجاد میکند.
پیامدهای اقتصادی و حضور شرکتهای خارجی
یکی از ابعاد مهم این بحران، ابعاد اقتصادی آن است. گردش مالی سالانه بازار دخانیات در ایران حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان تخمین زده میشود که بخش عمده آن به شرکتهای خارجی اختصاص دارد. این در حالی است که شرکتهای بزرگ بینالمللی مانند بریتیش امریکن توباکو به صورت رسمی در ایران فعالیت میکنند. در حال حاضر میزان تولید سالانه سیگار در کشور بین ۶۵ تا ۷۰ میلیارد نخ است که بیش از ۸۰ درصد آن تحت کنترل شرکتهای خارجی بوده و ۷۰ تا ۸۰ درصد از این تولیدات در داخل مصرف میشود، که این وضعیت یک زنگ خطر اقتصادی و سلامت محور است.
- سن شروع مصرف دخانیات به شکل نگرانکنندهای کاهش یافته است.
- مصرف سیگار و قلیان دیگر پنهان نیست و در میان جوانان علنی شده است.
- دخانیات یکی از مهمترین دروازههای ورود به سایر انواع اعتیاد و آسیبهای اجتماعی محسوب میشود.
- گردش مالی بازار دخانیات نیازمند مدیریت و نظارت بیشتری است.
- سیاستهای صرفاً تنبیهی در کنترل مصرف دخانیات کارایی پایینی دارند.
«در گذشته، مصرف دخانیات در میان نوجوانان و جوانان پنهانی و دور از چشم خانوادهها بود، اما امروز قبح این مسئله شکسته شده و جوانان هیچ ابایی از مصرف جمعی و علنی آن ندارند.»
«بر اساس آمارهای رسمی وزارت بهداشت، تقریباً تمام افرادی که وارد چرخه اعتیاد شدهاند، سابقه یکبار مصرف دخانیات داشتهاند.»
راهبرد ملی پیشگیری فرهنگی و اجتماعی
در پاسخ به این چالش، رئیسجمهور مصوبه «مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور» را ابلاغ کرده است. این مصوبه بر نقش تدابیر هوشمندانه فرهنگی و اجتماعی برای مقابله با ریشههای پذیرش مصرف دخانیات تأکید دارد. رویکرد جدید بر پنج عرصه اولویتدار شامل مدارس، دانشگاهها و مراکز آموزش عالی، تولیدات چندرسانهای، فضای مجازی، اماکن عمومی و محیطهای کاری متمرکز است و نیازمند مشارکت نهادهای مختلف و گروههای مردمی است تا بتوان با ارتقای مهارتها و توانمندسازی خانوادهها، این روند را مهار کرد.
