ارتباط خطرناک کمخوابی شبانه با ابتلا به دیابت نوع ۲
دکتر استقامتی، فوقتخصص غدد، هشدار میدهد که اختلال در کمیت و کیفیت خواب، به دلیل افزایش مقاومت به انسولین، زمینه را برای بروز دیابت نوع ۲ فراهم میکند.
ارتباط بین کیفیت خواب و خطر دیابت نوع ۲
اختلالات خواب، شامل کمخوابی، بینظمی در زمان خواب و بیداری، و کیفیت پایین خواب، نه تنها منجر به خستگی و کاهش تمرکز میشوند، بلکه عوامل خطر جدی برای بروز بیماریهای مزمن مانند دیابت نوع ۲ محسوب میشوند. دکتر علیرضا استقامتی، فوقتخصص غدد و متابولیسم، تأکید میکند که این ارتباط از نظر علمی ثابت شده است. افرادی که از کمیت و کیفیت خواب مناسبی برخوردار نیستند، به دلیل افزایش مقاومت بدن نسبت به انسولین و کاهش حساسیت سلولها به این هورمون، ریسک بالاتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ دارند. این متخصص اضافه میکند که حداقل ۶ تا ۷ ساعت خواب در شبانه روز برای حفظ سلامت ضروری است و الگوهای نامنظم، مانند دیر خوابیدن و دیر بیدار شدن، یکی از فاکتورهای خطر مهم محسوب میشود.
مکانیسم ایجاد دیابت توسط کمخوابی
فرآیند ابتلا به دیابت نوع ۲ یک فرآیند زمانبر است و در کوتاهمدت اتفاق نمیافتد؛ بلکه ناشی از اختلال مزمن خواب است. عملکرد اصلی لوزالمعده تولید کافی انسولین برای تنظیم قند خون است. هنگامی که فرد دچار اختلال خواب میشود، بدن در برابر اثرات انسولین مقاومت پیدا میکند. لوزالمعده برای غلبه بر این مقاومت مجبور به کار بیش از حد میشود که به تدریج خسته شده و ذخایرش کاهش مییابد. در نتیجه، قادر به تولید انسولین کافی نخواهد بود و قند خون بالا میرود. استرس نیز به عنوان عاملی که کیفیت خواب را تحت تأثیر قرار میدهد، به طور غیرمستقیم در این مسیر نقش دارد.
- کیفیت و کمیت خواب تأثیر مستقیمی بر بهداشت و سلامت فرد دارد.
- اختلالات خواب باعث افزایش مقاومت به انسولین و کاهش حساسیت سلولی میشوند.
- زمانبندی خواب (زود خوابیدن و زود بیدار شدن) نسبت به الگوهای شبزندهداری، در پیشگیری مؤثرتر است.
- تأثیر اختلال خواب بر دیابت، نیازمند دورهای طولانی و مزمن است.
- استرس یکی از عوامل مهم در کاهش کیفیت خواب و زمینهساز دیابت است.
به گفته دکتر استقامتی: «افرادی که کمیت و کیفیت خواب مناسبی ندارند، به دلیل افزایش مقاومت بدن نسبت به انسولین و کاهش حساسیت سلولها به این هورمون، بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار دارند.»
«برای این که فردی مبتلا به دیابت شود، لوزالمعدهاش نباید خوب کار کند... خواب ناکافی و خواب نامناسب، یک حالت مقاومت به انسولین ایجاد میکند که این مقاومت به انسولین، لوزالمعده را که باید مرتب انسولین تولید کند، خسته میکند.»
رابطه دوطرفه بین دیابت و اختلال خواب
نکته حائز اهمیت این است که این رابطه یکطرفه نیست؛ یعنی علاوه بر اینکه کمخوابی میتواند منجر به دیابت شود، دیابت نوع ۲ نیز میتواند باعث اختلال خواب گردد. این وضعیت از طریق افزایش خطر افسردگی و اضطراب یا عوامل فیزیولوژیکی مانند نوسانات قند خون، تکرر ادرار شبانه و دردهای عصبی رخ میدهد که همگی منجر به بیدار شدنهای مکرر و کاهش کیفیت استراحت میشوند. این مشکلات معمولاً با مدیریت صحیح درمانی قابل کنترل هستند.
